Besbase, İngilizcede mace olarak bilinen, muskat ağacının (Myristica fragrans) tohumunu saran kırmızı, dantel görünümlü zarın kurutulmasıyla elde edilen bir baharattır. Türkçede muskat çiçeği olarak da adlandırılır. Aynı meyveden hem muskat (Hindistan cevizi) hem de besbase elde edilmesi, bu ağacı iki farklı baharat veren nadir bitkilerden biri yapar.
Muskat Ağacı
- Bilimsel adı: Myristica fragrans
- Anavatanı: Endonezya’daki Banda Adaları (Molük Adaları)
- Yetiştiği yerler: Endonezya, Grenada, Hindistan, Sri Lanka ve Malezya gibi tropikal bölgeler
- Boyu: 10–20 metreye kadar boylanabilen, yaprak dökmeyen bir ağaç
- Türkiye’de ticari olarak yetiştirilmez.
Besbase Nasıl Elde Edilir?
- Muskat ağacının kayısıyı andıran sarımsı meyvesi olgunlaşınca ikiye ayrılır.
- İçinde koyu kahverengi tohum ve onu saran parlak kırmızı ağ görünümlü zar (tohum zarfı, aril) bulunur.
- Kırmızı zar tohumdan dikkatlice ayrılır.
- Zar, güneşte veya kurutma odalarında kurutulur. Kuruma sırasında rengi kırmızıdan turuncu-sarımsı kahverengiye döner. Bu kurutulmuş zar besbasedir.
- Tohumun içindeki çekirdek ise ayrıca kurutularak muskat olarak satılır.
Besbase ile Muskat Farkı
| Besbase | Muskat | |
|---|---|---|
| Kaynak | Tohumu saran zar | Tohumun içi |
| Görünüm | İnce, turuncu-kahverengi yapraklar veya toz | Sert, oval, kahverengi çekirdek |
| Aroma | Daha narin, hafif, çiçeksi | Daha güçlü, sıcak ve tatlımsı |
| Fiyat | Genellikle daha pahalı | Daha ekonomik |
Aroması ve İçeriği
Besbase; sıcak, hafif tatlı, çiçeksi ve baharatlı bir aromaya sahiptir. Aromasını içerdiği uçucu yağlar sağlar. Ayrıca sabit yağlar ve çeşitli bitkisel bileşikler içerir. Muskattaki gibi miristisin bileşiğini de barındırır.
Mutfakta Kullanımı
- Tatlı ve fırın ürünleri: Kek, kurabiye, turta ve puding gibi tatlılar
- Sos ve çorbalar: Özellikle beşamel sos, krema bazlı çorbalar
- Et yemekleri: Köfte, sucuk ve sosis gibi şarküteri ürünleri, güveçler
- Pilav ve köri: Hint ve Orta Doğu mutfaklarında baharat karışımları
- Turşu ve konserveler
- İçecekler: Sıcak şarap ve bazı baharatlı içecekler
Besbasenin açık rengi, özellikle beyaz soslarda ve açık renkli yemeklerde muskata göre daha az renk değişikliği yaptığı için tercih edilir.
Kullanım İpuçları
- Aroması güçlü olduğu için çok az miktarda kullanılmalıdır.
- Bütün yapraklar sıvılı yemeklerde pişirilip servis öncesi çıkarılabilir.
- Toz besbase aromasını daha hızlı kaybeder. Mümkünse yaprak halinde alıp kullanmadan önce öğütmek daha iyidir.
- Işık ve nemden korunan, ağzı kapalı bir kapta saklanmalıdır.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yemeklerde baharat olarak kullanılan küçük miktarlar genellikle güvenlidir. Ancak:
- Besbase ve muskatın yüksek miktarda tüketilmesi, içerdiği miristisin nedeniyle bulantı, çarpıntı, baş dönmesi ve bilinç bulanıklığı gibi zehirlenme belirtilerine yol açabilir.
- Hamileler yüksek miktarda tüketmemelidir.
- Çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
- Baharat, sağlık amacıyla takviye olarak kullanılmamalıdır.
Tarihteki Önemi
Muskat ve besbase, 16. ve 17. yüzyıllarda Avrupa’da altın değerinde baharatlar arasındaydı. Banda Adaları’nın kontrolü için Portekiz, Hollanda ve İngiltere arasında büyük mücadeleler yaşandı. Hollanda Doğu Hindistan Şirketi, uzun süre muskat ticaretinde tekel kurdu. Bu mücadelelerin ilginç bir sonucu olarak 1667’de imzalanan Breda Antlaşması’yla İngiltere, Banda Adaları’ndaki küçük Run Adası üzerindeki haklarını Hollanda’ya bırakırken, Hollanda da Kuzey Amerika’daki Yeni Amsterdam‘ı (bugünkü New York) İngiltere’ye bırakmıştır.
Yorum yazın