AURA (Association of Universities for Research in Astronomy / Astronomi Araştırmaları İçin Üniversiteler Birliği), ABD merkezli, üniversitelerden oluşan kâr amacı gütmeyen bir konsorsiyumdur. Kamu fonlarıyla kurulan büyük gözlemevleri ve bilim merkezlerini, bilim topluluğu adına yönetir. Dünyanın en önemli teleskoplarının işletilmesinde merkezi rol oynar.
Kuruluşu
- Kuruluş yılı: 1957
- Kurucu üye sayısı: 7 üniversite
- Amaç: Tek bir üniversitenin tek başına kuramayacağı büyük ölçekli astronomi tesislerini, ülkenin tüm astronomlarının kullanımına açık şekilde inşa etmek ve işletmek
Zamanla üye sayısı artmış; bugün ABD’deki onlarca üniversitenin yanı sıra uluslararası üyeleri de bulunmaktadır. AURA, çalışmalarını büyük ölçüde ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve NASA ile yaptığı anlaşmalar çerçevesinde yürütür.
AURA’nın Yönettiği Tesisler
NSF NOIRLab
ABD’nin yer tabanlı optik ve kızılötesi astronomi merkezidir. Daha önce ayrı ayrı yönetilen gözlemevlerini 2019’da tek çatı altında toplamıştır:
- Kitt Peak Ulusal Gözlemevi (Arizona, ABD)
- Cerro Tololo Amerikalar Arası Gözlemevi (Şili)
- Gemini Gözlemevi: Hawaii’deki Mauna Kea ve Şili’deki Cerro Pachón’da bulunan iki adet 8,1 metrelik teleskop
- Vera C. Rubin Gözlemevi (Şili) operasyonlarının bir bölümü: Gökyüzünü geniş alanlı olarak düzenli tarayan yeni nesil gözlemevi
NSF Ulusal Güneş Gözlemevi (NSO)
Güneş araştırmalarını yürütür. Hawaii’deki Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu, dünyanın en büyük güneş teleskobudur. Eski Sacramento Peak ve Kitt Peak güneş tesisleri de bu kurumun geçmişinin parçasıdır.
Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü (STScI)
Baltimore’da (Maryland) bulunan ve AURA tarafından NASA adına işletilen enstitü, uzay teleskoplarının bilimsel operasyonlarını yönetir:
- Hubble Uzay Teleskobu: 1990’da fırlatıldı. Evrenin genişleme hızından uzak galaksilere kadar pek çok alanda bilime devrim niteliğinde katkılar sağladı.
- James Webb Uzay Teleskobu: 2021’de fırlatıldı. Kızılötesi gözlemleriyle evrenin ilk galaksilerini ve ötegezegen atmosferlerini inceliyor.
- Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu: Geliştirme sürecinde olan yeni nesil geniş alan teleskobunun bilim operasyonları için de görevlendirilmiştir.
AURA’nın Çalışma Modeli
- Tesisler kamu fonlarıyla inşa edilir.
- AURA, bu tesislerin yönetimini ve operasyonunu üstlenir.
- Teleskop gözlem süreleri, dünyanın dört bir yanından bilim insanlarının başvurularına göre hakem değerlendirmesiyle dağıtılır.
- Elde edilen veriler belirli bir süre sonra genellikle arşivlerde herkese açık hale getirilir.
Bu model, büyük bilimsel altyapıların tek bir kurumun değil, tüm bilim topluluğunun ortak kaynağı olmasını sağlar.
Bilime Katkıları
- Karanlık enerji ve evrenin hızlanarak genişlemesine ilişkin gözlemsel çalışmalar
- Galaksilerin oluşumu ve evrimi
- Yıldız oluşum bölgeleri ve gezegen sistemleri
- Güneş’in manyetik alanı ve uzay havası
- Asteroit ve kuyruklu yıldızların taranması
Eğitim ve Halkla Paylaşım
AURA’ya bağlı kurumlar, teleskop görüntülerini kamuoyuyla paylaşma, öğretmen ve öğrencilere yönelik eğitim programları ve ışık kirliliğine karşı farkındalık çalışmaları da yürütür. Hubble ve James Webb’in dünyaca bilinen görüntülerinin kamuoyuna sunulmasında STScI’nin önemli payı vardır.
Yorum yazın