Podzol, soğuk ve nemli iklimlerde, özellikle iğne yapraklı ormanların ve fundalıkların altında gelişen, üst kısmında kül rengini andıran açık renkli bir katmanla tanınan toprak türüdür. Adı Rusçada “kül altı” anlamına gelen kelimeden gelir. Podzollar besin maddesi bakımından fakir, asidik topraklardır ve kuzey yarımkürenin geniş ormanlık alanlarında yaygındır.
Podzol Toprak Nasıl Oluşur?
Podzolların oluşum sürecine podzolleşme denir. Süreç kısaca şöyle işler:
- Asidik humus oluşur: Çam, ladin gibi iğne yapraklı ağaçların ve fundaların döktüğü yapraklar yavaş çürür ve asidik bir organik katman oluşturur.
- Yağış suyu aşağı süzülür: Soğuk iklimde buharlaşma azdır. Toprağa giren su, bu asidik katmandan geçerken organik asitlerle zenginleşir.
- Yıkanma (eluviyasyon): Asidik su, üst katmandaki demir, alüminyum ve organik maddeleri çözerek aşağı taşır. Geriye büyük ölçüde kuvars kumundan oluşan, açık gri renkli bir katman kalır.
- Birikim (illüviyasyon): Taşınan demir, alüminyum ve humus daha derinde birikir ve kırmızımsı-kahverengi, koyu renkli bir katman oluşturur. Bu katman bazen sertleşerek “demir tavası” adı verilen geçirimsiz bir tabakaya dönüşebilir.
Podzol Toprağın Katmanları
| Katman | Görünüm | Özellik |
|---|---|---|
| O | Koyu, lifli | Çürümemiş ve yarı çürümüş yaprak, dal ve ibreler |
| E (A2) | Kül grisi, açık renkli | Yıkanmış, besin maddesi fakir, kumlu katman. Podzolun en ayırt edici özelliği |
| B (Bh, Bs) | Koyu kahverengi, kızılımsı | Humus, demir ve alüminyum birikimi |
| C | Ana kaya rengi | Toprağın oluştuğu ana materyal |
Podzol Toprağın Özellikleri
- Asidiktir: pH değeri genellikle düşüktür.
- Verimsizdir: Kalsiyum, magnezyum ve potasyum gibi besinler yıkanıp gittiği için bitki besin maddesi bakımından fakirdir.
- Kumlu yapı: Genellikle kumlu ve geçirgen ana materyaller üzerinde gelişir.
- Drenaj sorunları: Derinde sert tava oluşmuşsa su yüzeye yakın birikebilir.
Podzol Toprakların Görüldüğü Yerler
Podzollar en yaygın olarak kuzey yarımkürenin tayga (boreal orman) kuşağında görülür:
- Rusya’nın kuzeyi ve Sibirya
- İskandinavya
- Kanada ve Alaska
- Kuzey ve Orta Avrupa’nın fundalık ve çam ormanı alanları
Tropikal bölgelerde de beyaz kumlar üzerinde, farklı koşullarda benzer toprak profilleri oluşabilir.
Türkiye’de Podzol Toprak
Türkiye’de gerçek anlamda tipik podzollar yaygın değildir. Ancak Karadeniz Bölgesi’nin yüksek ve nemli kesimlerindeki iğne yapraklı ormanların altında, podzolleşme süreçlerinin etkisini gösteren asidik orman toprakları görülür. Bu topraklar coğrafya derslerinde genellikle “podzolik topraklar” başlığı altında anlatılır.
Podzol ile Podzolik Toprak Farkı
Podzol, podzolleşmenin tam olarak geliştiği, kül rengi yıkanmış katmanın belirgin olduğu topraktır. Podzolik ya da “podzollaşmış” topraklar ise bu süreçlerin daha zayıf işlediği, geniş yapraklı ya da karışık ormanlar altında da görülebilen, katmanlaşmanın daha az belirgin olduğu topraklardır.
Podzol Topraklarda Ziraat
Doğal halleriyle podzollar ormancılık ve otlatma için daha uygundur. Tarımda kullanılabilmeleri için genellikle kireçleme ile asitliğin azaltılması, organik ve mineral gübrelerle besin eksikliğinin giderilmesi ve gerekirse sert tabakanın derin sürümle kırılması gerekir. Patates, yulaf ve bazı yem bitkileri bu topraklarda iyileştirmeyle yetiştirilebilir.
Yorum yazın