Hava boşluğu, uçak yolculuğu sırasında uçağın aniden aşağı düşüyormuş gibi hissettirdiği sarsıntılı anları anlatmak için halk arasında kullanılan bir ifadedir. Adı yanıltıcıdır: Atmosferde uçağın içine “düştüğü” boş bir alan yoktur. Hissedilen şey, havacılıkta turbulans olarak adlandırılan, düzensiz hava hareketleridir.
“Hava Boşluğu” Neden Yanlış Bir Terim?
Havacılığın ilk yıllarında uçakların aniden irtifa kaybetmesinin, havanın basıncının düştüğü ya da hiç hava olmayan bir bölgeye girilmesinden kaynaklandığı sanılıyordu. Bu nedenle “hava boşluğu” (air pocket) deyimi yaygınlaştı. Sonradan anlaşıldı ki uçağı aşağı iten şey bir boşluk değil, aşağı doğru hareket eden hava akımları ve hava akışındaki ani değişikliklerdir. Hava her yerdedir; değişen, havanın hızı ve yönüdür.
Turbulans Neden Olur?
1. Konvektif Turbulans
Güneşin ısıttığı yeryüzünden yükselen sıcak hava akımları ve bunların yerini alan alçalan hava, özellikle yaz günlerinde ve alçak irtifada sarsıntıya neden olur. Gök gürültülü fırtına bulutları (kümülonimbus) içinde bu hareketler çok şiddetlidir.
2. Mekanik Turbulans
Rüzgârın dağlar, tepeler ve binalar gibi engellere çarparak düzensiz girdaplar oluşturmasıdır. Dağların rüzgâr altı tarafında oluşan dağ dalgaları da güçlü sarsıntılara yol açabilir.
3. Açık Hava Turbulansı (CAT)
Bulutsuz ve açık havada, genellikle yüksek irtifada, jet akımlarının yakınında farklı hızlardaki hava katmanlarının birbirine sürtünmesiyle oluşur. Görünür bir işareti olmadığı ve hava radarlarında zor tespit edildiği için beklenmedik anlarda yaşanabilir.
4. İz Turbulansı
Büyük uçakların kanat uçlarında oluşan güçlü girdaplardır. Havalimanlarında uçaklar arasında belirli bir mesafe ve süre bırakılmasının nedenlerinden biridir.
Turbulans Uçak İçin Tehlikeli mi?
Ticari yolcu uçakları, çok daha şiddetli yüklere dayanacak şekilde tasarlanır ve test edilir. Rutin turbulans uçağın yapısı için bir tehlike oluşturmaz. Pilotlar da hava durumu raporları, radarlar ve diğer pilotların bildirimleriyle turbulanslı bölgelerden mümkün olduğunca kaçınır ya da irtifa değiştirir.
Turbulansla ilgili yaralanmaların büyük çoğunluğu, emniyet kemerini takmayan ya da ayakta olan yolcu ve kabin ekibinde görülür. Ani bir sarsıntıda kemersiz yolcular koltuktan kalkarak tavana veya yan tarafa çarpabilir.
Hissedilen Düşüş Ne Kadar?
Yolcular sarsıntı sırasında uçağın yüzlerce metre düştüğünü düşünse de hafif ve orta şiddetteki turbulansta irtifa değişimi çoğu zaman birkaç metre ile birkaç on metre arasındadır. İnsan vücudu dikey hızlanma değişikliklerine çok duyarlı olduğu için bu hareketler olduğundan çok daha büyük hissedilir.
Yolcular İçin Öneriler
- Emniyet kemerinizi koltuktayken sürekli bağlı tutun, ikaz ışığı sönmüş olsa bile gevşek şekilde takılı kalsın.
- Ağır çantaları üst dolaplara düzgün yerleştirin.
- Kemer ikaz ışığı yandığında tuvalete gitmeyin, koridorda beklemeyin.
- Bebekleri ve küçük çocukları kurallara uygun şekilde güvenceye alın.
- Sıcak içecekleri turbulans sırasında dikkatli tüketin.
- Uçuş korkusu olanlar kanat hizasındaki koltukları tercih edebilir. Bu bölge sarsıntıyı genellikle daha az hissettirir.
İklim Değişikliği ve Turbulans
Bazı bilimsel çalışmalar, iklim değişikliğinin jet akımları üzerindeki etkileri nedeniyle belirli rotalarda açık hava turbulansının sıklığının artabileceğine işaret etmektedir. Bu nedenle havacılık sektöründe turbulans tahmin sistemlerini geliştirme çalışmaları sürmektedir.
Yorum yazın