Balinalar Körfezi (Bay of Whales), Antarktika’da Ross Buz Sahanlığı‘nın kenarında, buzul hareketleriyle oluşmuş doğal bir koydur. 20. yüzyılın başından ortasına kadar Güney Kutbu keşiflerinin en önemli çıkış noktalarından biri olmuştur. Roald Amundsen’in Güney Kutbu seferinin ve Richard E. Byrd’in ünlü “Küçük Amerika” istasyonlarının burada kurulması, körfeze tarihte özel bir yer kazandırmıştır.
Konumu ve Oluşumu
- Kıta: Antarktika
- Yer: Ross Buz Sahanlığı’nın kuzey kenarı, Ross Denizi
- Oluşum: Kıtadan denize doğru uzanan buz sahanlığının, altındaki kara çıkıntıları ve buzul akışındaki farklılıklar nedeniyle düzensiz ilerlemesiyle oluşan bir girinti
Koyun şekli ve büyüklüğü, buz sahanlığının sürekli hareket etmesi ve buzdağlarının kopması nedeniyle yıllar içinde değişmiştir.
Adı ve İlk Görülmesi
Bölge, İngiliz kâşif James Clark Ross‘un 1840’lı yıllardaki Antarktika seferleri sırasında gözlemlenen buz sahanlığı kenarıyla ilişkilidir. Körfeze Balinalar Körfezi adını, 1908’deki seferinde koyda çok sayıda balina gören İngiliz-İrlandalı kâşif Ernest Shackleton vermiştir. Shackleton, buzun güvenilmez olduğu kaygısıyla burada üs kurmaktan vazgeçmişti.
Neden Önemli Bir Liman Oldu?
- Yaz aylarında, gemilerin Güney Kutbu’na en yakın ulaşabildiği noktalardan biriydi.
- Buz sahanlığının düz yüzeyi, üs kurmak ve kutba doğru kızaklarla yola çıkmak için uygundu.
- Deniz buzunun görece erken açılması ikmal gemilerine ulaşım kolaylığı sağlıyordu.
Amundsen ve Framheim
Norveçli kâşif Roald Amundsen, 1911’de Güney Kutbu yarışı için ana üssü Framheim‘ı Balinalar Körfezi’nde kurdu. Amundsen, buradan köpek kızaklarıyla yola çıkarak 14 Aralık 1911‘de Güney Kutbu’na ulaşan ilk insan oldu. Rakibi Robert Falcon Scott’ın ekibi ise kutba Amundsen’den yaklaşık bir ay sonra ulaşmış ve dönüş yolunda hayatını kaybetmişti.
Byrd ve Küçük Amerika İstasyonları
ABD’li havacı ve kâşif Richard E. Byrd, Balinalar Körfezi çevresinde “Little America” (Küçük Amerika) adı verilen bir dizi üs kurdu:
| İstasyon | Yıl |
|---|---|
| Küçük Amerika I | 1929 |
| Küçük Amerika II | 1934 |
| Küçük Amerika III | 1940 |
| Küçük Amerika IV | 1946–1947 (Highjump Operasyonu) |
| Küçük Amerika V | 1955–1956 (Uluslararası Jeofizik Yılı hazırlıkları) |
Byrd, 1929’da Küçük Amerika’dan havalanan uçakla Güney Kutbu üzerinden uçan ilk kişiler arasında yer aldı. Bu üsler, havacılık, meteoroloji, jeoloji ve kutup araştırmaları için önemli bilimsel çalışmaların merkezi oldu.
Körfezin Kaybolması
Balinalar Körfezi, buz sahanlığının sürekli hareket etmesi nedeniyle kalıcı bir coğrafi yapı değildi:
- Yıllar içinde körfezin boyutu ve şekli değişti; genişliği giderek azaldı.
- 1950’lerde buz sahanlığının iki yakasının birbirine yaklaşması ve büyük parçaların kopmasıyla körfez büyük ölçüde ortadan kalktı.
- Önceki Küçük Amerika istasyonlarının kalıntıları buzla birlikte sürüklendi. Bazı yapıların kopan buzdağlarıyla birlikte denize taşındığı bilinmektedir.
- Sonraki dönemde de sahanlıktan büyük buzdağlarının kopmasıyla bölgenin kıyı çizgisi değişmeye devam etti.
Buz Sahanlıkları Neden Hareket Eder?
Antarktika’nın iç kesimlerinde biriken kar, zamanla buzullara dönüşerek yerçekimiyle denize doğru akar. Denize ulaşan buz, suyun üzerinde yüzen dev buz sahanlıkları oluşturur. Bu sahanlıklar sürekli ilerler ve kenarlarından zaman zaman çok büyük masa biçimli buzdağları koparak okyanusa açılır. Ross Buz Sahanlığı, dünyanın en büyük buz sahanlığıdır.
Yorum yazın