Çarpışma Kuramı, özellikle gazların kimyasal tepkime hızlarının saptanmasında kullanılan kuram. Çarpışma kuramı, bir tepkimenin oluşabilmesi için tepkimeye giren atomların ya da moleküllerin bir araya gelmesi ya da birbirleriyle çarpışması gerekliliği üzerine kurulmuştur. Bununla birlikte tüm çarpışmalar kimyasal değişimle sonuçlanmaz.

Çarpışmanın kimyasal değişim oluşturmada etkili olabilmesi için, bir araya gelen atomların ya da moleküllerin iç enerjilerinin en düşük değerinin tepkimenin etkinleşme enerjisine eşit olması gerekir. Ayrıca, çarpışan taneciklerin atom ve elektronların yeniden düzenlenmesine uygun bir biçimde yönlenmesi gerekir. Bundan ‘dolayı çarpışma kuramına göre, bir kimyasal tepkimenin oluşma hızı etkin çarpışmaların frekansına eşittir. Çarpışmaların atomik ve moleküler frekansları, kinetik kuramı kullanılarak belli bir hassaslıkta sadece gazlar için hesaplanabilir. Bu nedenle çarpışma kuramının uygulaması gaz haldeki tepkimelerle sınırlıdır.

Tepkime Hızı ve Çarpışma Teorisi arasındaki fark nedir?

Tepkime Hızı ve Çarpışma Teorisi, fizik ve kimya alanlarında kullanılan iki farklı konsepttir.

Tepkime Hızı, bir tepkimenin birim zaman içinde kaç molekülün reaksiyona girdiğini ifade eden bir ölçüdür. Tepkime hızı, tepkimenin koşullarına (örneğin sıcaklık, basınç ve konsantrasyon) ve reaksiyonun enerji aktivasyonunun seviyesine bağlıdır.

Çarpışma Teorisi ise, iki veya daha fazla cisim arasındaki çarpışmanın enerji ve momentum değişimlerini açıklayan bir fizik kuramıdır. Çarpışma teorisi, çarpışma sırasında cismelerin enerjilerinin nasıl dağıldığını, momentumlarının nasıl değiştiğini ve çarpışma sonrası cismelerin hızlarının nasıl değiştiğini açıklar.

Özet olarak, tepkime hızı kimya tepkimelerinin hızını ölçerken, çarpışma teorisi ise fiziksel çarpışmaların enerji ve momentum değişimlerini açıklar.

Stellar Çarpışma Teorisi

Stellar Çarpışma Teorisi, gökada veya yıldızlar arasındaki çarpışmaların fiziksel sonuçlarını açıklayan bir kuramdır. Stellar çarpışmaları, iki veya daha fazla yıldızın birbirine çarpması sonucu oluşan bir olaydır. Bu çarpışmalar, yıldızların enerjilerinin dağılması, momentumlarının değişmesi, yıldızların birleşmesi veya parçalanması gibi fiziksel sonuçlara neden olabilir. Stellar çarpışma teorisi, yıldızlar arasındaki çarpışmaların neden olduğu evolüsyonu ve gökada oluşumunu açıklamak için kullanılır.

Çarpışma Teorisi Şartları

Çarpışma Teorisi, bir veya daha fazla cisim arasındaki çarpışmanın enerji ve momentum değişimlerini açıklamak için kullanılan bir fizik kuramıdır. Çarpışma teorisi, aşağıdaki şartları kabul eder:

1. İlkeli Momentum: Her cisim, hareket halindeyken de olsa, belirli bir momentuma sahiptir. Momentum, cisimlerin hızları ve miktarları ile orantılıdır.
2. İlkeli Enerji: Her cisim, belirli bir enerjisi vardır. Enerji, cisimlerin hareket enerjisi ve potansiyel enerjisi gibi farklı türlerde olabilir.
3. Çarpışma İletim Hızı: Çarpışma sonrası değişen momentumlar ve enerjiler, çarpışma yerinde anında yayılır.
4. Çarpışma İle İlgili Enerji ve Momentum Kesinliği: Çarpışma sonrası değişen enerji ve momentumlar, çarpışma sırasındaki cismelerin enerjilerinin ve momentumlarının toplamı ile aynıdır.

Bu şartlar çerçevesinde, çarpışma teorisi, cismelerin çarpışması sonrası değişen enerjilerini ve momentumlarını açıklar ve çarpışma sonrası cismelerin hızlarını tahmin etmeyi sağlar.

Çarpışma Teorisi yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Doğal çevrenin kalitesinin korunması, sürdürülebilir kullanımının sağlanması ve insanların sağlıklı bir ortamda yaşamasının garanti edilmesi amacıyla yapılan çalışmaların tümüdür. Çevre koruma, çevrenin insan aktiviteleri tarafından zarar görmemesi için gerekli önlemlerin alınması, atık yönetimi, enerji ve kaynakların sürdürülebilir kullanımı, kirlilik kontrolü, doğal ekosistemlerin korunması, biyoçeşitlilik veya hayvan ve bitki türlerinin korunması gibi konuları kapsar. Çevre koruma, insanların gelecek nesillere sağlıklı bir doğal çevre bırakma amacını taşır.

Besin, su, hava, ısı gibi yaşamı sürdürmek için gerekli kaynaklar binlerce yıldır insanlar tarafından kullanılmaktadır. Ama günümüzde artan nüfus baskısı, gelişmiş teknoloji ve insanların artık yalnızca temel gereksinimlerin karşılaştırmasıyla yetinmeyip dinlenme, eğlenme vb etkinlikler için de yeterli alan ve kaynaklar istemesi, doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırmıştır. Belli bir yaşam düzeyi sağlamak için tarımda ve bilimde gelişkin tekniklerin kullanılması gerekir. Doğal kaynakların gelecek için de korunması gerektiğinin bilincini taşıyan akılcı bir yaklaşımla bu kaynakların kullanımının denetlenmesi, doğadaki besin kaynaklarının tükenmemesini ve doğal çevrenin bozulup yok olmamasını sağlayacaktır.

İlk insanların çevreyi korumak için önlemler almasına gerek yoktu; zaten sayıları çok azdı ve teknolojileri de çevreye önemli bir zarar veremeyecek kadar kısıtlıydı. Çok sayıda insanı bir araya toplayan kentierin gelişmesiyle çevre kirlenmesi gibi sorunlar da ortaya çıkmaya başladı. Antik Çağdan kalma bulun tu larda çevre kirlenmesine ilişkin kanıtIara rastlanır. Atinalılar ve Romalılar her türlü atığı kent dışında açılan çukurlara boşaltırdı, Tarihçilere göre, Roma’da görülen pek çok salgın hastalığın başlıca nedeni bu çukurlara cesetIerin de atılmasıydı. Ortaçağda kentlerin daha da gelişip karmaşıklaşmasıyla çevre kirlenme si önemli boyutlara ulaşınaya başladı. Caddelere ve suyollarına çöp dökülmesini önlemek için çeşitli yasal önlemler alındı ve hava kirliliğine karşı ilk yasa 1273’te Ingiltere’de çıkartıldı. Yaklaşık 1306’da Londra’da bir adam kömür yaktığı için idam edildi ve 1388’de Parlamento, hendeklere ve akarsulara çöp dökülmesini yasakladı. Ama ne çöp dökmeye, ne de kömür yakmaya karşı getirilen yasal önlemler etkili olabildi. Çöpleri pencereden caddeye boşaltma alışkanlığı, ortaçağ ve Rönesans Dönemi boyunca sürdü.

Sanayi Devrimi’yle birlikte, çevre kirlenmesinin etkileri de ilk kez kendini göstermeye başladı. O dönemin teknolojisi, dar alanlarda yoğunlaşmış sanayi tesislerinin yol açtığı kirlenme ve gürültüyü önlemeye yeterli değildi. Klorür, amonyak, karbon monoksit ve metan gibi hava kirleticilerin etkisiyle bronşit ve zatürree olayları artmaya başladı. Sanayi atıkları su kaynaklarında da kirlenmeye yol açtı. Sanayileşmenin ilk geliştiği ülkelerden İngiltere’de, 19. yüzyıl ortalarında, yoğun nüfuslu bölgelerdeki su kirlenmesi ciddi bir sorun durumuna gelmişti. Bu dönemde Thames ırmağından yükselen kötü kokular Londralıların yaşamını oldukça güçleştiriyordu. Bu arada, su kaynaklarına boşaltılan sanayi atıkları pek çok kolera ve tifo salgınına neden oldu. 19. yüzyılda Avrupa’da, havayı kirleten, insan sağlığı için tehlike yaratan, gürültü yapan işletmelere karşı çeşitli cezalar da içeren önlemler uygulamaya kondu. Bunun ilk örneği, 15 Ekim 1-10’da Fransa’da çıkartılan bir yasadır. İngiltere’de de, 1821’de buhar makinelerinin sağlığa zararlı etkilerini, 1857’de de hava kirlenmesini önlemek amacıyla birer yasa çıkartıldı. 1881’de de ABD’de, Chicago kentindeki yoğun hava kirliliğine karşı benzer bir yasa çıkartıldı.

20. yüzyılda sanayinin hızla gelişip yaygınlık kazanması, kentlerin büyümesi, yaygın motorlu taşıt kullanımı, nükleer enerji üretimi ve yeni kimyasal maddelerin, zararlı ilaçlarının ve plastiğin geliştirilmesiyle çevre kirlenmesi çok ciddi boyutlara ulaştı. Ozellikle motorlu taşıtlar yüzünden, pek çok büyük kentte hastalık ve ölümlere yol açan aşırı hava kirliliği dönemleri yaşandı. Aralık 1930’da, Belçika’nın sanayi bölgelerinden Meuse ırmağı vadisinde 4 gün süren sis, 60 kişinin ölümüne ve yüzlerce insanın hastalanmasına yol açtı. 1950’ler ve 60’larda da çeşitli yerlerde benzer olaylar görüldü. 1980’lerin başında, Ankara’da, birkaç gün boyunca aşırı yoğunlaşan sis yüzünden okullar ve işyerleri tatil edildi.

II. Dünya Savaşı’ndan sonra sanayideki gelişmenin büyük bir ivme kazanması çevre kirlenmesini artırırken, çevre sorunlarına karşı duyarlığın ve ilginin de gelişmesine neden oldu. Batı Avrupa’da, çevrecilerin ve başka baskı gruplarının verdiği mücadeleler sonucunda pek çok siyasal parti çevre sorunlarını da programına almak zorunda kaldı, bu konuda yasalar çıkartıldı ve kamuoyunda çevre kirlenmesine karşı duyarlık gelişmeye başladı. 1970’lere değin çeşitli ülkelerde, hava kirlenmesini önlemeye yönelik pek çok yasa çıkartıldı. 1972’de Stockholm’de toplanan Dünya Çevre Sorunları Konferansı’nda sulardaki kirlenmeye ağırlık verildi; Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin 19 Mayıs 1972’de kabul ettiği Avrupa Toprak Antiaşması da su ve toprak kirlenmesinin önlenmesine yönelik hükümler içeriyordu. İtalya’da 21 Kasım 1984’te çıkartılan ve 1 Ocak 1991’de yürürlüğe girecek olan yasa ile doğanın yok edemeyeceği malzemelerle üretilmiş olan ambalaj ve paketlerne yasaklandı. Böylece, uzun vadede çevre kirlenmesinin başlıca öğelerinden biri olan plastik ürünlerine karşı önlem alındı. Çevre koruma çalışmalarının bakanlıklar düzeyinde örgütIü biçimde yürütülmesi, Hollanda, Belçika, Avusturya ve AFC’de Sağlık Bakanlığı içinde; Kanada, Isveç ve Japonya’da Tarım Bakanlığı, Orman Bakanlığı ve benzeri bakanlıklarda; Fransa ve Ingiltere’de ise yalnızca çevre sorunlarına ayrılmış bakanlıklarda gerçekleştirilir.

Osmanlı Döneminde, 19. yüzyılda tarihsel ve kültürel varlıkların korunmasına ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler yapıldı ve gerek Osmanlı, gerek Cumhuriyet dönemlerinde çevre sorunlan benzer yasalar içinde ele alındı. Doğrudan doğal çevrenin korunmasına yönelik ilk düzenleme 9 Ağustos 1983 tarihli Çevre Kanunu’dur. Daha önceki Belediye Kanunu ve Hıfzıssıhha Kanunu’nda da çevre korumasına İlişkin hükümler yer almakla birlikte, bunlar dağınık ve yetersizdi. Çevre Kanunu, çevre koruma alanında ilke ve hedefleri belirleyecek, bu konudaki plan ve programlan inceleyip onaylayacak ve eşgüdüm sağlayacak bir Yüksek Çevre Kurulu ile doğrudan başbakanlığa bağlı Çevre Müsteşarlığı ve iller düzeyindeki Mahalli Çevre kurullan öngörüyordu. Çevre Müsteşarlığı, 8 Haziran 1984 tarihli kanun hükmünde kararnameyle Çevre Genel Müdürlüğü adını aldı. 903 sayılı kanun hükümlerine göre 1 Şubat 1978’de Ankara’da kurulan Türkiye Çevre Sorunlan Vakfı, ülkede çevre sorunlanyla ilgili araştırma, yayın, kamuoyu eğitimi gibi çalışmalan yürüten en etkili gönüllü kuruluştur. Türkiye’nin çevre sorunlarının dökümünü yapan, Çevre Kanunu’nu hazırlayan, nüfus-çevre-ekonomi-ekoloji ilişkileri üzerine konferanslar ve yazışmalar düzenleyen vakıf, kuruluşundan bu yana geçen sürede elli kitap çıkartarak Türkiye’de çevre konusundaki yasa eksikliğini de gidermeye çalışmıştır.

Çevre Kanunu’nun içerdiği en önemli ilkeler şunlardır:

1) Çevrenin korunması hedefine ulaşmak için alınacak önlemler kalkınma çabalarını olumsuz yönde etkilememelidir.

2) Çevre kirlenmesinin önlenmesi, sınırlandırılması ve kirlenmeyle mücadele için yapılacak harcamalar kirleten tarafından karşılanır (kirleten öder ilkesi).

3) Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenlerin neden oldukları zararlardan dolayı sorumlu tutulabilmeleri için kusurlu olmalan koşulu aranmaz. Kirletme yasağını (madde 8 ) çiğneyenler için o yerin en büyük mülki amiri tarafından verilecek ağır para cezalan öngörülmüştür (m. 20-23).

Türkiye’de, sanayi ve kentleşmede hatalı yer seçimi, çevre sorunları konusunda bilgi eksikliği ve birçok somut örneğe karşın konunun yeterince önemsenmeyişi çevre sorunları artırmaktadır. Bununla birlikte 1980’lerin ikinci yansından başlayarak çevre koruma sorunu sıkça gündeme gelmiş ve kamuoyunda konuya karşı belli bir ilgi oluşmuştur. Güneybatı kıyılarında kurulması planlanan ve çevreyi kirleteceği kaygısıyla büyük yankı uyandıran Gökova Termik Santralı, kamuoyunun ilgisi açısından bir dönüm noktası olmuştur.

1980’lerde gerçekleşen ve uzun vadeli etkileri olan bazı önemli olaylar da, çevre korumanın ne kadar ciddi ve acil biçimde ele alınması gerektiğini bir kez daha gösterdi. Bd olaylar, 1984’te Hindistan’ daki Bhopal’ da ABD şirketi Union Carbide Corporation’a bağlı bir böcek ilacı fabrikasından yaklaşık 45 ton meti! izosiyanat gazııun çevreye yayılması, 1986’da SSCB’deki Çernobil Nükleer Santralı’nda gerçekleşen ve 30’u aşkın ölümün yanı sıra zaman içinde pek çok kanser olayına yol açacağı sanılan kaza, 1987’de Sandoz ilaç fabrikasından sızan kimyasal maddelerin Ren ırmağındaki canlıların yok olmasına ve ırmağın yıllarca temizlenemeyecek biçimde kirlenmesine neden olması ve gene aynı yıl bilim adamlının atmosferdeki ozon katmanının delindiğini açıklamasıydı.

Çevre Koruma Tedbirleri

Çevre Koruma tedbirleri, doğal çevrenin kalitesinin korunması ve insanların sağlıklı bir ortamda yaşamasının garanti edilmesi amacıyla yapılan çalışmaların tümüdür. Bunlar şunlardır:

1. Atık Yönetimi: Atıkların geri dönüşüm veya doğal yollarla bozunmasını teşvik eden programlar ve yönetmelikler yapılması.
2. Enerji ve Kaynak Kullanımı: Enerji tasarrufu ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı.
3. Kirlilik Kontrolü: Endüstriyel kirlilik, hava kirliliği, su kirliliği gibi çevresel kirliliklerin kontrolü ve azaltılması.
4. Doğal Ekosistem Koruma: Doğal ormanlar, deniz veya göl alanları, hayvan ve bitki türlerinin yaşam alanlarının korunması.
5. Biyoçeşitlilik Koruma: Hayvan ve bitki türlerinin korunması, endemik veya nadir türlerin korunması.
6. Ulaşım ve Trafik Kontrolü: Trafik kirliliğinin azaltılması, alternatif ulaşım yollarının teşvik edilmesi.
7. Eğitim ve Bilinçlendirme: Toplumun çevre koruma konularında bilinçlenmesi, eğitim programları yapılması.

Bu tedbirler, doğal çevrenin korunması ve insanların sağlıklı bir ortamda yaşamasının garanti edilmesi amacına hizmet eder ve çevresel kirlilik, atık yönetimi, enerji ve kaynakların sürdürülebilir kullanımı, biyoçeşitlilik veya hayvan ve bitki türlerinin korunması gibi konuları kapsar.

Çevre Koruma Nedir? yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Bu metallerin toprak alkali olarak adlandınlması , simyacıların ortaçağda suda çözünmeyen ve ateşten etkilenmeyen maddelere toprak adı vermelerinden kaynaklanır. Soda ve potas gibi alkali maddelere benzeyen topraklara (örn. kireç) alkali topraklar adı verildi. Element olduğu düşünülen bu toprakların 18üü’lerin başında metal ve oksijen bileşikleri. yani oksitler olduğu anlaşıldı ve oksitleri alkali toprakları oluşturan metaller toprak alkali metalolarak adlandırıldı. Kalsiyum, magnezyum, stronsiyum ve baryumu katışıksız halde ilk olarak 18ü8’de Sir Humphry Davy elde etti.

Toprak alkali elementlerinin metalik özellikleri oldukça yüksektir. Obür metaller gibi elektriği çok iyi iletirler. Yeni kesildiklerinde gri-beyaz renkli bir parlaklıkları vardır, ama özellikle grubun ağır üyeleri havada kolayca kararırlar. Hepsi dövülebilme özelliğine sahiptir, ama sertlikleri çok değişiktir. Orneğin berilyumun camı çizebilecek derecede sert olmasına karşılık, baryum kurşun kadar yumuşaktır. Toprak alkali metallerin erime ve kaynama noktaları düzenli biçimde değişmemekle birlikte, alkali metallerinkinden daha yüksektir. Atomlarının elektron yapıları aynıdır ve en dış kabuklarında iki elektron vardır. Bu elektronlar atomlarından oldukça kolay kopar ve bu iyenlaşma toprak alkali metallerin ayırt edici özelliğidir. Toprak alkali elementler çoğu oksitlerle ve birçok ametalle kolayca birleşirler. Doğada hiçbir zaman katışıksız metal halinde bulunmazlar. Magnezyum ve kalsiyum yerkabuğunda en bol bulunan toprak alkali elementlerdir ve bu grubun ticari bakımdan en önemli olan üyeleridir.

Toprak Alkali Metaller yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Mal Müdürlüğünün Yeri

• İllerde bu görevleri defterdarlıklar yürütür.
• İlçelerde ise defterdarlığa bağlı mal müdürlükleri görev yapar.
• Mal müdürü, bağlı olduğu il defterdarı ve ilçede kaymakamın genel koordinasyonu çerçevesinde çalışır.
• Vergi dairesi bulunmayan ilçelerde vergi işlemlerinin bir kısmı da mal müdürlükleri tarafından yürütülür.

Mal Müdürünün Görevleri

Muhasebe ve Ödemeler

• İlçedeki kamu kurumlarının harcama belgelerini kontrol ederek hak sahiplerine ödeme yapılmasını sağlamak
• Devlet memurlarının maaş ve diğer ödemelerinin muhasebe işlemlerini yürütmek
• Emanet ve teminat işlemlerini takip etmek

Tahsilat

• Devlete ait vergi, harç ve diğer gelirlerin tahsilatını yapmak veya takip etmek
• Kamu alacaklarının tahsiline ilişkin işlemleri yürütmek

Hazine Taşınmazları

• İlçedeki Hazineye ait taşınmazların tespiti, korunması, kiraya verilmesi ve işgallerin önlenmesi
• Milli emlak işlemlerinin ilçe düzeyinde yürütülmesi

Raporlama ve Denetim

• Muhasebe kayıtlarını tutmak ve hesapları üst birimlere raporlamak
• Kanunlarda belirtilen hesap ve belgeleri denetim birimlerine ve gerektiğinde Sayıştay’a sunmak

İlçe Yönetimi

• İlçe idare kurulu gibi kurullarda mevzuatın öngördüğü durumlarda üye olarak görev yapmak

Vatandaşlar Mal Müdürlüğünde Hangi İşlemleri Yapabilir?

İlçenin teşkilat yapısına göre değişmekle birlikte mal müdürlüklerinde genellikle şu işlemler yürütülür:

• Harç ve bazı vergi ödemeleri
• Hazine taşınmazlarına ilişkin kira, satış ve ecrimisil işlemleri
• Kamu kurumlarına yapılan teminat ve emanet işlemleri
• Vergi dairesi olmayan ilçelerde vergi mükellefiyeti işlemleri

Pek çok vergi ve ödeme işlemi günümüzde Gelir İdaresi Başkanlığı’nın dijital vergi dairesi ve e-Devlet üzerinden de yapılabilmektedir.

Mal Müdürü Nasıl Olunur?

1. Genellikle hukuk, iktisat, işletme, maliye, kamu yönetimi gibi alanlardan lisans mezunu olmak
2. Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’na ilgili kadrolara girmek
3. Bakanlıkta belirli süre görev yapıp hizmet içi eğitimleri tamamlamak
4. Görevde yükselme sınavlarında başarılı olmak

Atama koşulları ve sınav usulleri ilgili yönetmeliklerde düzenlenir ve zaman içinde değişebilir. Güncel bilgi için Hazine ve Maliye Bakanlığı duyuruları takip edilmelidir.

Mal Müdürü ile Vergi Dairesi Müdürü Farkı

Vergi dairesi müdürü, Gelir İdaresi Başkanlığı’na bağlı vergi dairelerinde vergi tarhı, tahakkuku ve tahsiline odaklanır. Mal müdürü ise ilçede devletin muhasebe, ödeme, hazine taşınmazları ve genel mali işlerinin daha geniş bir bölümünü yönetir. Vergi dairesi olmayan küçük ilçelerde vergi işlerinin bir kısmı mal müdürlüklerinde yürütüldüğü için iki görev zaman zaman karıştırılır.

Mal Müdürü Nedir, Görevleri Nelerdir? Mal Müdürlüğü Hakkında Bilgi yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Özel yasalarla kurulan bankalarda yasalarında yer alan hükümler dışında Bankalar Kanunu hükümlerine bağlıdır. Türkiye’de bir bankanın kurulması ya da yabancı bir bankanın Türkiye’de şube açması için gerekli izni Bakanlar Kurulu verir (m. 4). Türkiye’deki bankaların anonim ortaklık biçiminde kurulmaları ve ortaklarının sayısının 100’den, özkaynaklarının da 1 milyar TL’ den az olmaması zorunludur (m. 5). Böylece kurulmuş olan bankaların bankacılık işlemlerine ya da mevduat kabulüne başlaya bilmeleri için gerekli izni, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın görüşünü de aldıktan sonra Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı verir.

Her bankada, bütün anonim ortaklıklarda bulunan genel kurul ve yönetim kurulu dışında, yönetim kurulunun kendi üyeleri arasından seçtiği iki üye ile banka genel müdürü ya da vekilinden oluşan bir kredi komitesinin de olması gerekir. Bankalar yedek akçelerden başka, yıllık safi karlarının yüzde 5’ini, ödenmiş sermayeleri tutarına ulaşıncaya kadar “muhtemel zararlar karşılığı” olarak ayırmak zorundadırlar. Mevduata verilecek faizin alt ve üst sınırlarını saptamaya ya da faiz oranının belirlenmesini serbest bırakmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.

Bakanlar Kurulu, TC Merkez Bankası’nı da bu konuda yetkili kılabilir. Bir bankanın açacağı krediler ve satın alacağı tahvil ve benzeri menkul kıymetlerin tutarı ile teminat mektupları, kefaletler, aval, ciro ve kabuller gibi parasal olmayan kredilerin toplamı, özkaynaklarının 20 katını aşamaz (m. 38). Türkiye’de etkinlik gösteren bütün bankalar, Türkiye Bankalar Birliği adını alan bir meslek kuruluşuna üye olmak zorundadır. Birlik, bankacılık mesleğini geliştirmek, mesleğin onur ve disiplinini sağlamak, bankalar arasındaki haksız rekabeti önlemek ve bankaları ekonominin gereksinimlerine uygun olarak yönlendirmek gibi görevleri yüklenmiştir.

Birlik Genel Kurulunda, bankaların oy hakkı son bilançoları temel alınarak, ödenmiş sermaye, ihtiyat ve mevduat toplamlarıyla orantılı olarak belirlenir. Bankaların iç denetimi, bankaların kendi örgütleri içerisinde görevlendirecekleri denetçiler ve müfettişler eliyle yapılır. Bankalar Kanunu, yalnızca banka yönetimine karşı sorumluluk taşıyan bu iç denetimi yeterli bulmadığı için, bankaların ayrıca devletçe denetlenmesini de öngörmüştür. Buna göre bankaların sürekli olarak denetlenmesi, bankalar yeminli murakıpları eliyle yapılır. Ayrıca başbakanlık, mevduat toplayan bankaların hepsine bir yönetim kurulu üyesi ve bir denetçi atayarak bunların yönetim bakımından denetlenmesini yoğurılaştırabilir.

Bankacılık Hukuku yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

İcra takibi üzerine yedi günlük itiraz süresi içinde ödeme emrine itiraz etmeyen borçlu, bu süre içinde mal bildiriminde bulunmak zorundadır. İtiraz durumunda ise bu itirazın kaldırılmasına değin mal bildiriminde bulunmak zorunda değildir. İtirazı kaldırılan borçlu kaldırma kararının kendisine bildirilmesinden başlayarak üç gün içinde mal bildiriminde bulunmakla yükümlüdür. Süresi içinde mal bildiriminde bulunmayan borçlu, alacaklının istemi üzerine mal bildiriminde bulununcaya değin icra tetkik mercii yargıcı tarafından hapisle baskı altına alınır. Bu yola bir kez başvurulabilir ve hapis süresi üç ayı geçemez. Süresi içinde mal bildiriminde bulunmama ve gerçeğe aykırı mal bildiriminde bulunma ayrı birer suç olarak düzenlenmiştir. Daha önce malı olmadığını bildiren ya da borcuna yetecek kadar mal göstermeyen borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışları icra dairesine yedi gün içinde bildirmek zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde hapis cezasıyla cezalandırılır.

1982 Anayasası’nın 71. maddesinde kamu hizmetine girenler için de mal bildiriminde bulunma yükümlülüğü öngörülmüştür. Devlet Memurları Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca, devlet memurları kendileriyle eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınır ve taşınmaz malları ile alacaklarını ve borçlarını yönetime bildirmek zorundadır.

Mal Bildirimi yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Kas Doku Çeşitleri

Çizgili Kasın Yapısı

Çizgili kas, büyükten küçüğe şu yapılardan oluşur:

1. Kas: Bağ doku kılıfıyla sarılı kas bütünü
2. Kas demetleri: Kas liflerinin gruplar halinde toplanmasıyla oluşur.
3. Kas lifi (kas hücresi): Çok sayıda hücrenin gelişim sırasında kaynaşmasıyla oluşan, uzun ve çok çekirdekli hücrelerdir. Uzunlukları birkaç santimetreye ulaşabilir.
4. Miyofibriller: Kas lifinin içini dolduran ince iplikçikler
5. Sarkomer: Miyofibrillerin tekrar eden en küçük kasılma birimleri

Neden “Çizgili” Görünür?

Sarkomerlerde aktin (ince) ve miyozin (kalın) adı verilen protein iplikleri çok düzenli şekilde dizilir. Bu ipliklerin üst üste bindiği ve ayrıldığı bölgeler mikroskopta koyu (A bandı) ve açık (I bandı) şeritler olarak görülür. Sarkomerleri birbirinden ayıran çizgilere Z çizgileri denir.

Kas Nasıl Kasılır?

1. Beyinden gelen emir, motor sinirlerle kasa ulaşır.
2. Sinir ucundan salgılanan asetilkolin, kas hücresini uyarır.
3. Kas hücresinin içindeki depolardan kalsiyum iyonları serbest bırakılır.
4. Kalsiyum, aktin üzerindeki bağlanma bölgelerini açar.
5. Miyozin başları, ATP enerjisini kullanarak aktine bağlanır ve onu çeker.
6. Aktin iplikleri miyozinin üzerinde kayar, sarkomer kısalır ve kas kasılır. Bu açıklamaya kayan iplikler teorisi denir.
7. Uyarı sona erince kalsiyum geri alınır ve kas gevşer.

Hızlı ve Yavaş Kas Lifleri

• Yavaş kasılan lifler (Tip I, kırmızı lifler): Oksijen kullanımı yüksek, yorulmaya dirençli liflerdir. Duruş kasları ve dayanıklılık sporları için önemlidir. Maratoncularda oranları yüksektir.
• Hızlı kasılan lifler (Tip II, beyaz lifler): Hızlı ve güçlü kasılır ama çabuk yorulur. Sprint ve ağırlık kaldırma gibi ani güç gerektiren hareketlerde öne çıkar.

Her kasta bu liflerin oranı farklıdır ve genetik yapı ile antrenman türünden etkilenir.

Çizgili Kasın Görevleri

• İskeleti hareket ettirmek
• Duruşu korumak ve dengeyi sağlamak
• Eklemleri desteklemek
• Isı üretmek: Kas çalışması vücut ısısının önemli kaynağıdır. Üşüdüğümüzde titremenin nedeni budur.
• Solunuma katkı: Diyafram ve kaburgalar arası kaslar çizgili kastır.
• Çiğneme, yutmanın başlangıcı ve konuşma

Çizgili Kas Nerelerde Bulunur?

Kol, bacak, sırt, göğüs ve karın kaslarının yanında dil, yüz ifade kasları, dış göz kasları, diyafram ve yutağın üst bölümündeki kaslar da çizgili kastır. Anüs ve idrar yolunun dış büzgen kasları da çizgili kas olduğu için bu bölgeler istemli olarak kontrol edilebilir.

Çizgili Kas Sağlığı

• Düzenli egzersiz kas kütlesini ve gücünü korur.
• Yeterli protein alımı kasların onarımı için gereklidir.
• Yaşla birlikte kas kütlesinin azalmasına sarkopeni denir. Direnç egzersizleri bu kaybı yavaşlatır.
• Uzun süre hareketsizlik kasların hızla zayıflamasına (atrofi) yol açar.

Çizgili Kas (İskelet Kası) Nedir? Yapısı, Özellikleri ve Görevleri yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Balık üretimi büyük ölçüde ticari amaçla ve gıda pazarına yönelik olarak yapılırsa da, birçok devlet işletmesi, daha çok amatör balıkçılığı özendirmek için, göl, akarsu ve denizlerdeki balık varlığını artırmak amacıyla balık üretir. Av ve sofra balıklarının yanı sıra, her zaman geniş bir pazan olan havuz ve akvaryum balıkları ile amatör ve ticari balıkçılıkta yem olarak kullanılan küçük balıkların üretimi de oldukça büyük çaptadır.

Bütün dünyada üretimi en yaygın olan su ürünleri sazan, alabalık, hem besin hem inci kaynağı olan istiridye, tarak ve midyedir. Ayrıca birçok Avrupa ülkesinde ve ABD’de, açık denizde kurulacak ıstakoz çiftlikleri konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Bugün SSCB’de en çok mersinbalığı, ABD ve İskoçya’da som balığı, Türkiye’de ise alabalık , sazan ve sudak yetiştirilir.

Balık Üretimi yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Mantar ilaçları genellikle toz ya da sıvı halinde püskürtülerek kullanılır. Yalnızca tohumlar söz konusu olduğunda ilacın henuz çimlenmemiş tohumlar üzerinde koruyucu bir katman oluşturması sağlanır; buna karşılık ilaç bütün bitkiye uygulandığında dokulara dağılarak hastalığı, Yok etmeye ya da bitkiyi korumaya yönelık olarak işlev görür. Bilinen en eski mantar ilaçlarından biri sönmüş kireç, göztaşı (bakır sülfat) ve suyun karışımından oluşan bordo bulamacıdır: bu kanşırn başta asma olmak üzere çeşitli meyve ağaçlarındaki mantar hastalıklarına karşı kullanılır. Bunun dışında çeşıtli bakır bileşikleri ve kükürt ayrı ayrı ya da karışım halinde uygulanır.

Bugün daha çok, çeşitli mantar tiplerine karşı denetleyici ve koruyucu etkisinden ve özel uygulama bıçimlerinden ötürü yapay organik bileşiklerden yararlanılır. Kadmiyum klorür ve kadmiyum süksinat çim bitkilerindeki, civa (II) klorür yumru ve soğanlardaki hastalıkların denetiminde uygulanan bileşiklerdir. Kloropikrin, metil bromür, formaldehit ve potasyum permanganat ile bazı antibiyotikler ise (örn. streptomisin, terramisin, griseofulvin ve sikloheksimit) mantar öldürücü olarak kullanılır. Doğada, bitkilerin kabuk, meyve, yaprak gibi çeşitli bölümlerinde kendiliğinden oluşan antifungal maddelere rastlanır.

Örneğin, kömür ya da odun katranından çıkarılan kreozot maddesi mantarların etkisi sonucu çürümeyi önlemek amacıyla telefon direklerinin ve demiryolu traverslerinin kaplanmasında kullanılır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir tedavi önerisi değildir. Bitkisel ürünleri sağlık amacıyla kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışınız.

Mantar İlacı yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Bu bileşenlerden bir bölümünün, elektrik vektörleri elektrik alanının kuvvet çizgilerine paralel olacak biçimde kutuplanmış olduğunu. Öteki bileşenlerin ise, alan doğrultusunda gözlenme durumu dışında, elektrik alanına dikey olarak kutuplarımiş olduğunu belirledi. Bu enine Stark etkisi ile enine Zeeman etkisi arasında bazı benzerlikler vardır: ama Stark etkisi daha karmaşık niteliklidir, bu nedenle Zeeman etkisi, karmaşık tayfların çözümlenmesi ya da atom
yapısının incelenmesinde Stark etkisine oranla daha elverişlidir. Stark etkisinin başarılı bir biçimde açıklanabilmesi (1916) kuvantum mekaniğinin en büyük başarılarından birini oluşturur.

Stark Etkisi Nedir ? yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.