Vücut dışı kan dolaşımı (ekstrakorporeal dolaşım), kalbin ve akciğerlerin görevlerinin geçici olarak vücut dışındaki bir makine tarafından üstlenildiği tıbbi yöntemdir. En bilinen kullanım alanı açık kalp ameliyatlarıdır. Bu yöntem sayesinde cerrahlar, kalp durdurulmuş ve boşaltılmışken güvenle çalışabilir.
Neden Gereklidir?
Kalp sürekli atan ve kanla dolu bir organdır. Kalp kapakçıklarının değiştirilmesi, doğumsal kalp deliklerinin kapatılması ya da bazı bypass ameliyatları gibi işlemler, çalışan ve kanla dolu bir kalpte yapılamaz. Ancak kalp durdurulduğunda da vücudun, özellikle beynin, dakikalar içinde oksijensiz kalmaması gerekir. Vücut dışı kan dolaşımı bu sorunu çözer.
Kalp-Akciğer Makinesi Nasıl Çalışır?
- Kanın alınması: Oksijeni azalmış kan, kalbe dönmeden önce büyük toplardamarlara ya da sağ kulakçığa yerleştirilen kanüller (tüpler) aracılığıyla makineye yönlendirilir.
- Oksijenlendirme: Kan, oksijenatör adı verilen yapay akciğerden geçer. Burada kandaki karbondioksit uzaklaştırılır ve kana oksijen eklenir.
- Isı kontrolü: Isı değiştirici ile kanın sıcaklığı ameliyatın gereklerine göre ayarlanır. Bazı ameliyatlarda vücut ısısını düşürmek, organların oksijen ihtiyacını azaltarak koruma sağlar.
- Filtreleme: Kan, pıhtı ve hava kabarcıklarına karşı filtrelenir.
- Pompalama: Makinedeki pompa, kalbin görevini üstlenerek oksijenlenmiş kanı genellikle aort damarı yoluyla tekrar vücuda gönderir.
Kanın makinede pıhtılaşmaması için hastaya pıhtılaşmayı önleyen ilaç (heparin) verilir. Ameliyatın sonunda bu etki tersine çevrilir.
Kalbin Durdurulması
Makine devreye girdikten sonra kalp, kardiyopleji adı verilen özel bir solüsyonla durdurulur ve korunur. Ameliyat bitince kardiyopleji etkisi kaldırılır, kalp yeniden atmaya başlar ve hasta kontrollü şekilde makineden ayrılır.
Perfüzyonist Kimdir?
Kalp-akciğer makinesini ameliyat boyunca yöneten, kan akışını, basıncı, ısıyı ve kan değerlerini takip eden sağlık profesyoneline perfüzyonist denir. Perfüzyonist, kalp cerrahı ve anestezi ekibiyle birlikte çalışır.
ECMO: Uzun Süreli Vücut Dışı Destek
ECMO (Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu), aynı prensibe dayanan ama ameliyathane dışında, yoğun bakımda günler hatta haftalarca uygulanabilen bir destek sistemidir.
- Kullanım alanları: Ağır akciğer yetmezliği, ciddi kalp yetmezliği, kalp krizi sonrası şok, bazı yenidoğan hastalıkları
- Organların iyileşmesine veya nakil gibi kalıcı bir çözüme kadar zaman kazandırır.
- COVID-19 salgını döneminde ağır solunum yetmezliği olan bazı hastalarda kullanılmasıyla daha geniş kitlelerce tanınmıştır.
Olası Riskler
- Kanama ve pıhtılaşma sorunları
- Enfeksiyon
- İnme veya bilişsel etkiler
- Böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma
- Vücutta genel iltihabi yanıt
Teknolojinin gelişmesiyle bu riskler önemli ölçüde azaltılmış olsa da her hastada ekip tarafından dikkatle değerlendirilir. Bazı bypass ameliyatları, uygun hastalarda makine kullanılmadan, “atan kalpte” de yapılabilmektedir.
Tarihçe
Kalp-akciğer makinesinin geliştirilmesinde en önemli isimlerden biri ABD’li cerrah John Gibbon‘dur. Gibbon, uzun yıllar süren çalışmaların ardından 1953‘te bu makineyi kullanarak bir hastada kalp içindeki bir deliği başarıyla kapattı. Bu ameliyat, modern açık kalp cerrahisinin başlangıçlarından biri kabul edilir. Sonraki yıllarda makine ve oksijenatör tasarımları hızla geliştirilerek bugünkü güvenli sistemlere ulaşılmıştır.
Yorum yazın