Vagotoni, otonom sinir sisteminin parasempatik bölümünün, özellikle de bu sistemin en önemli siniri olan vagus sinirinin etkisinin baskın olduğu durumu tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Günlük dilde “vagal tonusun yüksek olması” olarak da ifade edilir. Vagotoni tek başına bir hastalık değil, kişinin sinir sistemi dengesinin bir özelliği olarak değerlendirilir.
Vagus Siniri ve Parasempatik Sistem Nedir?
Otonom sinir sistemi, istemimiz dışında çalışan organları yönetir ve iki ana bölümden oluşur:
- Sempatik sistem: “Savaş ya da kaç” tepkisini yönetir. Kalp hızını ve tansiyonu artırır, vücudu harekete hazırlar.
- Parasempatik sistem: “Dinlen ve sindir” tepkisini yönetir. Kalp hızını yavaşlatır, sindirimi ve salgıları artırır, vücudun enerji depolamasını sağlar.
Vagus siniri beyin sapından çıkarak kalp, akciğerler ve sindirim organlarına kadar uzanan, parasempatik sistemin en uzun ve en etkili siniridir.
Vagotoni Belirtileri
Parasempatik etkinin baskın olduğu kişilerde şu özellikler görülebilir:
- Nabzın normalden yavaş olması (bradikardi)
- Tansiyonun düşük seyretmesi
- Ani ayağa kalkınca baş dönmesi, gözlerin kararması
- Terleme eğiliminin fazla olması
- Tükürük ve sindirim salgılarının artması, bağırsak hareketlerinde hızlanma
- Bulantı, karın krampları
- Stres, ağrı veya kan görme gibi durumlarda bayılma eğilimi
Önemli: Düzenli egzersiz yapan sporcularda nabzın yavaş olması, kalbin güçlü ve verimli çalışmasına bağlı normal bir durumdur ve vagal tonusun yüksek olması bu kişilerde sağlıklı bir göstergedir.
Vazovagal Bayılma (Senkop)
Vagotoniyle en çok ilişkilendirilen durum vazovagal senkoptur. Uzun süre ayakta kalma, sıcak ve kalabalık ortam, ani korku, şiddetli ağrı, kan görme veya iğne yaptırma gibi tetikleyicilerle vagus siniri aşırı uyarılır. Kalp hızı ve tansiyon aniden düşer, beyne giden kan azalır ve kişi kısa süreliğine bilincini kaybeder.
Bayılmadan önce genellikle şu uyarıcı belirtiler hissedilir: solukluk, soğuk terleme, bulantı, esneme, görmede bulanıklaşma, kulak çınlaması.
Bayılma Hissi Olduğunda Ne Yapılmalı?
- Hemen oturun veya uzanın. Mümkünse bacaklarınızı yukarı kaldırın.
- Sıkı giysileri gevşetin, temiz hava alın.
- Bayılan birine yardım ediyorsanız sırt üstü yatırıp bacaklarını kaldırın, başının etrafındaki tehlikeli nesneleri kaldırın.
- Kişi kendine geldikten sonra hemen ayağa kalkmamalı, birkaç dakika dinlenmelidir.
Nedenleri ve Tetikleyiciler
- Kişisel ve kalıtsal yatkınlık
- Uzun süre ayakta kalma, sıvı kaybı, yetersiz sıvı alımı
- Sıcak ortamlar
- Duygusal stres, korku, ağrı
- Öksürük, ıkınma, yutkunma gibi vagusu uyaran eylemler
- Bazı ilaçlar
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Bayılma her zaman vagal kaynaklı değildir. Kalp ritim bozuklukları ve diğer ciddi hastalıklar da benzer tabloya yol açabilir. Şu durumlarda mutlaka hekime başvurulmalıdır:
- İlk kez bayılma yaşandıysa
- Bayılma egzersiz sırasında ya da uzanırken olduysa
- Göğüs ağrısı, çarpıntı veya nefes darlığı eşlik ettiyse
- Bayılmalar sık tekrarlıyorsa
- Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa
Yorum yazın