Çin takvimi, Ay’ın evrelerini ve Güneş’in yıllık hareketini birlikte temel alan geleneksel bir ay-güneş (lunisolar) takvimidir. Çin’de resmi işlerde Gregoryen (miladi) takvim kullanılsa da bayramların, geleneksel festivallerin ve kültürel günlerin belirlenmesinde Çin takvimi hâlâ yaşamaktadır. Benzer takvim gelenekleri Kore, Vietnam ve diğer Doğu Asya kültürlerinde de görülür.
Çin Takvimi Nasıl Çalışır?
Aylar Ay’a Göre
Her ay, yeni ay evresiyle başlar. Ay’ın bir tam evre döngüsü yaklaşık 29,5 gün sürdüğü için aylar 29 ya da 30 günlüktür. On iki ay yaklaşık 354 gün eder.
Yıl Güneş’e Göre
Güneş yılı ise yaklaşık 365,24 gündür. Aradaki yaklaşık 11 günlük fark biriktikçe takvim mevsimlerden kayacağı için yaklaşık her 2–3 yılda bir takvime artık ay eklenir. Böylece o yıl 13 aydan oluşur ve takvim mevsimlerle uyumlu kalır.
24 Güneş Dönemi
Çin takviminde yıl, Güneş’in gökyüzündeki konumuna göre 24 döneme ayrılır. Ekim-dikim, bahar başlangıcı, kış gündönümü gibi mevsimsel dönüm noktaları bu dönemlerle takip edilir. Bu sistem, geleneksel olarak çiftçiliğin planlanmasında önemli rol oynamıştır.
Çin Yeni Yılı Ne Zaman?
Bahar Bayramı olarak da bilinen Çin Yeni Yılı, kış gündönümünden sonraki ikinci (bazen üçüncü) yeni aya denk gelir. Bu nedenle miladi takvimde her yıl farklı bir güne düşer ve genellikle 21 Ocak ile 20 Şubat arasında kutlanır. Çin kültürünün en büyük bayramıdır; aile ziyaretleri, kırmızı süslemeler, havai fişekler ve kırmızı zarf içinde para hediye etme gelenekleriyle kutlanır.
12 Hayvanlı Döngü
Çin takviminin en tanınan özelliği, yılların 12 yıllık bir döngü içinde bir hayvanla anılmasıdır. Sıralama şöyledir:
- Fare (Sıçan)
- Öküz
- Kaplan
- Tavşan
- Ejderha
- Yılan
- At
- Keçi (Koyun)
- Maymun
- Horoz
- Köpek
- Domuz
Örneğin 2020 Fare, 2024 Ejderha yılıydı; döngü 12 yılda bir tekrar eder. Yeni yıl ocak sonu veya şubatta başladığı için ocak ya da şubat başında doğanların hayvan yılı, bir önceki yılın hayvanı olabilir.
Halk inanışında her hayvanın belirli karakter özelliklerini temsil ettiğine inanılır. Bu yorumlar kültürel bir gelenek olup bilimsel bir dayanağı yoktur.
Beş Element ve 60 Yıllık Döngü
Hayvan döngüsü, ağaç, ateş, toprak, metal ve su olmak üzere beş element ile birleştirilir. On “gök sapı” ve on iki “yer dalı” adı verilen sistemlerin eşleşmesiyle 60 yıllık daha büyük bir döngü oluşur. Geleneksel olarak yıllar ve günler bu 60’lı döngüyle adlandırılmıştır.
Diğer Önemli Geleneksel Günler
- Fener Bayramı: Yeni yılın ilk ayının 15. günü, dolunayda kutlanır.
- Ejderha Tekne Festivali: Beşinci ayın beşinci günü
- Güz Ortası (Ay) Festivali: Sekizinci ayın 15. günü, dolunayda ay çöreği yenerek kutlanır.
Tarihçe
Çin’de takvim hesaplamaları binlerce yıllık bir geçmişe sahiptir. Gökyüzü gözlemleri imparatorluk yönetimi için büyük önem taşıdığından sarayda astronomlar görevlendirilmiş, takvim zaman içinde defalarca düzeltilmiştir. Çin, 1912’de Cumhuriyet’in kurulmasıyla resmi olarak Gregoryen takvime geçmiş, ancak geleneksel takvim kültürel hayatta kullanılmaya devam etmiştir.
Yorum yazın