Villüs (çoğulu villüsler), bazı dokuların yüzeyinde bulunan, parmak ya da ince tüy biçimindeki mikroskobik çıkıntılardır. Temel görevleri yüzey alanını büyütmek ve böylece madde alışverişini ya da emilimi kolaylaştırmaktır. İnsan vücudunda en çok bilinen iki türü ince bağırsaktaki bağırsak villüsleri ve plasentadaki koryon villüsleridir.
Bağırsak Villüsleri
Yapısı
İnce bağırsağın iç yüzeyi, yaklaşık 0,5–1 milimetre uzunluğunda milyonlarca villüsle kaplıdır. Bu çıkıntılar bağırsak yüzeyine kadifemsi bir görünüm verir. Her villüsün içinde:
- Emilen besinleri kana taşıyan kılcal damar ağı
- Yağların emiliminde görev alan ve lakteal adı verilen bir lenf damarı
- Yüzeyde, emilimi gerçekleştiren tek katlı hücre tabakası (enterositler)
bulunur.
Mikrovillüsler
Villüslerin yüzeyindeki hücrelerin de kendi üzerlerinde çok daha küçük çıkıntıları vardır. Bunlara mikrovillüs denir ve mikroskop altında fırça gibi göründükleri için bu yüzeye “fırçamsı kenar” adı verilir. Mikrovillüsler aynı zamanda sindirimin son aşamasında görev alan enzimleri taşır.
Görevi: Yüzey Alanını Büyütmek
Bağırsak iç yüzeyindeki büyük kıvrımlar, villüsler ve mikrovillüsler birlikte emilim yüzeyini katlanarak artırır. Bu sayede görece kısa bir mesafede, yediğimiz besinlerin büyük kısmı kana geçebilir. Sindirilmiş karbonhidratlar, proteinler, vitaminler ve mineraller villüslerdeki kılcal damarlara, yağların önemli kısmı ise lakteallere geçer.
Villüslerle İlgili Hastalıklar
Çölyak Hastalığı
Buğday, arpa ve çavdarda bulunan gluten‘e karşı bağışıklık sisteminin tepki verdiği bir hastalıktır. Bu tepki villüslerin kısalmasına ve düzleşmesine (villüs atrofisi) yol açar. Yüzey alanı azaldığı için besin emilimi bozulur; ishal, kilo kaybı, kansızlık, gelişme geriliği ve vitamin eksiklikleri görülebilir. Glutensiz beslenmeyle villüsler zamanla iyileşebilir.
Diğer Nedenler
Bazı enfeksiyonlar, besin alerjileri, bağışıklık sistemi hastalıkları ve bazı ilaçlar da villüslere zarar vererek emilim bozukluklarına neden olabilir.
Koryon Villüsleri
Hamilelikte embriyoyu çevreleyen koryon zarından uzanan çıkıntılardır. Başlangıçta zarın tüm yüzeyini kaplarlar; gelişim ilerledikçe yalnızca plasentanın oluştuğu bölgede kalırlar.
- İçlerinde, göbek kordonuna bağlanan bebeğe ait kan damarları bulunur.
- Anne kanıyla dolu boşluklara uzanarak oksijen, besin ve atık maddelerin anne ile bebek arasında alışverişini sağlarlar.
- Anne ve bebeğin kanı normalde doğrudan karışmaz. Alışveriş, villüs yüzeyindeki ince doku katmanları aracılığıyla gerçekleşir.
Koryon Villüs Örneklemesi (CVS)
Gebeliğin genellikle 10.–13. haftaları arasında, plasentadan küçük bir koryon villüsü örneği alınarak bebekte bazı kromozom ve genetik hastalıkların araştırılması işlemidir. Hangi gebelikte önerileceğine ve olası riskleri hakkında karar kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile genetik danışmanlık sürecinde verilir.
Özet
- Villüsler, yüzey alanını artıran mikroskobik çıkıntılardır.
- Bağırsak villüsleri besin emiliminden sorumludur.
- Koryon villüsleri anne ile bebek arasındaki madde alışverişini sağlar.
- Çölyak hastalığı, villüs hasarının en bilinen nedenidir.
Yorum yazın