Vaskülit, kan damarlarının duvarında iltihap gelişmesiyle karakterize hastalıklar grubunun genel adıdır. İltihaplanan damar daralabilir, tıkanabilir, zayıflayıp genişleyebilir ya da yırtılabilir. Bu durum, o damarın beslediği organ ve dokulara yeterli kan gidememesine yol açar. Vaskülitler, etkiledikleri damarların büyüklüğüne göre sınıflandırılır ve deri, eklemler, böbrekler, akciğerler, sinirler ve gözler dahil vücudun hemen her yerini etkileyebilir.
Vaskülit Neden Olur?
Vaskülitlerin çoğunda bağışıklık sistemi yanlışlıkla kendi damar duvarlarını hedef alır. Kesin neden her zaman bilinmez; ancak şu faktörler rol oynayabilir:
- Genetik yatkınlık
- Enfeksiyonlar (örneğin hepatit B ve C)
- Bazı ilaçlara karşı gelişen reaksiyonlar
- Romatoid artrit ve lupus gibi diğer otoimmün hastalıklar
- Bazı kan kanserleri
Vaskülit Belirtileri
Genel Belirtiler
- Ateş
- Yorgunluk ve halsizlik
- İştahsızlık ve kilo kaybı
- Kas ve eklem ağrıları
- Gece terlemesi
Etkilenen Organa Göre Belirtiler
- Deri: Bastırmakla solmayan kırmızı-mor noktalar veya lekeler (özellikle bacaklarda), yaralar
- Böbrek: İdrarda kan veya protein, tansiyon yüksekliği
- Akciğer: Öksürük, nefes darlığı, kanlı balgam
- Sinirler: El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, güç kaybı
- Göz: Kızarıklık, ağrı, görme kaybı
- Kulak-burun: Kronik sinüzit, burun kanaması, işitme kaybı
- Sindirim sistemi: Karın ağrısı, dışkıda kan
Vaskülit Türleri
Büyük Damar Vaskülitleri
- Dev hücreli arterit (temporal arterit): Genellikle 50 yaş üzerinde görülür. Şakak bölgesinde baş ağrısı, çiğnerken çene ağrısı ve görme bozukluğu yapabilir. Görme kaybı riski nedeniyle acil değerlendirme gerektirir.
- Takayasu arteriti: Daha çok genç kadınlarda aort ve ana dallarını etkiler. Kollarda nabız zayıflığı, iki kol arasında tansiyon farkı görülebilir.
Orta Damar Vaskülitleri
- Poliarteritis nodoza
- Kawasaki hastalığı: Özellikle küçük çocuklarda görülür, kalp damarlarını etkileyebilir.
Küçük Damar Vaskülitleri
- Granülomatöz polianjiit (eski adıyla Wegener granülomatozu)
- Mikroskobik polianjiit
- Eozinofilik granülomatöz polianjiit (Churg-Strauss sendromu)
- IgA vasküliti (Henoch-Schönlein purpurası): Çocuklarda en sık görülen vaskülittir. Deride döküntü, eklem ve karın ağrısı yapar.
Değişken Damar Vaskülitleri
- Behçet hastalığı: Türkiye’de sık görülen bir vaskülittir. Tekrarlayan ağız ve genital yaralar, göz iltihabı, deri bulguları ve damar tıkanıklıklarıyla seyredebilir.
Diğer
- Buerger hastalığı (tromboanjitis obliterans): Sigara kullanımıyla güçlü şekilde ilişkilidir, el ve ayak damarlarını tıkayabilir.
Tanı
Vaskülit tanısı, belirtiler çok çeşitli olduğu için zor olabilir. Romatoloji uzmanı başta olmak üzere ilgili uzmanlar şu yöntemlere başvurabilir:
- Kan tahlilleri (sedimantasyon, CRP, ANCA gibi özel antikorlar)
- İdrar tahlili
- Görüntüleme: Ultrason, BT, MR, PET-BT, anjiyografi
- Biyopsi: Etkilenen dokudan alınan örnekte damar iltihabının gösterilmesi, tanıda en kesin yöntemdir.
Tedavi
Tedavi, vaskülitin türüne, şiddetine ve etkilenen organlara göre planlanır:
- Kortikosteroidler: İltihabı hızla kontrol altına almak için sıklıkla kullanılır.
- Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar
- Biyolojik ilaçlar: Bazı vaskülit türlerinde hedefe yönelik tedaviler
- Enfeksiyona bağlı vaskülitlerde altta yatan enfeksiyonun tedavisi
- Buerger hastalığında sigaranın kesinlikle bırakılması
Erken tanı ve düzenli takip, organ hasarının önlenmesinde çok önemlidir. Pek çok vaskülit türünde doğru tedaviyle hastalık kontrol altına alınabilir.
Yorum yazın