Üzengi kemiği (Latince stapes), orta kulakta bulunan ve insan vücudunun en küçük kemiği olan yapıdır. Adını, ata binerken ayak konulan üzengiye benzeyen şeklinden alır. Çekiç ve örs kemikleriyle birlikte işitme kemikçiklerini oluşturur ve sesin iç kulağa iletilmesinde son halkadır.

Üzengi Kemiğinin Özellikleri
- Boyutu: Yaklaşık 3 milimetre uzunluğunda
- Ağırlığı: Birkaç miligram
- Yapısı: Başı, iki kolu ve oval pencereye oturan taban plağı (footplate) vardır.
- Bağlantıları: Başı örs kemiğiyle eklem yapar, taban plağı iç kulağın oval penceresine yerleşir.
İşitme Kemikçikleri
Orta kulakta, kulak zarı ile iç kulak arasında zincir gibi birbirine bağlı üç küçük kemik bulunur:
- Çekiç (malleus): Kulak zarına bağlıdır.
- Örs (incus): Çekiç ile üzengi arasında yer alır.
- Üzengi (stapes): Titreşimi iç kulağa aktarır.
Üzengi Kemiği Nasıl Çalışır?
- Ses dalgaları dış kulak yolundan geçerek kulak zarını titreştirir.
- Titreşim çekiç ve örs kemiği aracılığıyla üzengi kemiğine iletilir.
- Üzengi kemiğinin taban plağı, oval pencereyi bir piston gibi ileri geri hareket ettirir.
- Bu hareket, iç kulaktaki salyangoz (koklea) içindeki sıvıda dalgalar oluşturur.
- Salyangozdaki tüy hücreleri bu hareketi sinir sinyallerine çevirir ve işitme siniri bu sinyalleri beyne iletir.
Neden Kemikçik Zincirine İhtiyaç Var?
Ses havada yayılır, iç kulak ise sıvıyla doludur. Ses havadan doğrudan sıvıya geçerken enerjisinin büyük kısmı yansır ve kaybolur. Kulak zarının geniş yüzeyinden oval pencerenin küçük yüzeyine aktarılan titreşim ve kemikçiklerin kaldıraç etkisi, sesin güçlendirilerek iç kulağa verimli şekilde iletilmesini sağlar.
Stapedius Kası ve Kulağı Koruma
Vücudun en küçük iskelet kası olan stapedius kası üzengi kemiğine bağlıdır. Çok yüksek seslerde refleks olarak kasılır, üzengi kemiğinin hareketini sınırlayarak iç kulağı bir ölçüde korur. Bu refleks ani patlama seslerine karşı yeterince hızlı olmadığı için yüksek sesli ortamlarda kulak koruyucu kullanmak önemlidir.
Üzengi Kemiğiyle İlgili Hastalıklar
Otoskleroz
Üzengi kemiğinin çevresinde anormal kemik gelişimi sonucu kemiğin oval pencereye yapışması ve hareket edememesidir.
- Genellikle 20–40 yaşları arasında başlar, kadınlarda daha sık görülür.
- Yavaş yavaş artan iletim tipi işitme kaybı ve kulak çınlamasına yol açar.
- Ailesel yatkınlık görülebilir.
Tedavi: İşitme cihazı kullanılabilir veya stapedotomi/stapedektomi ameliyatı ile hareketsiz kemiğin bir kısmı çıkarılıp yerine küçük bir protez yerleştirilir. Bu ameliyat uygun hastalarda işitmeyi belirgin şekilde düzeltebilir.
Kemikçik Zinciri Hasarları
Kronik orta kulak iltihapları, kolesteatom ve kafa travmaları kemikçiklerin erimesine veya birbirinden ayrılmasına neden olabilir. Bu durumlar da cerrahi onarım gerektirebilir.
Doğumsal Anomaliler
Nadiren kemikçikler doğuştan şekil bozukluğuyla veya birbirine kaynaşmış olarak gelişebilir.
İlginç Bilgiler
- İşitme kemikçikleri doğumda neredeyse yetişkin boyutundadır ve yaşam boyu çok az büyür.
- Memelilerin orta kulağındaki kemikçiklerin, evrim sürecinde sürüngen atalarının çene kemiklerinden geliştiği kabul edilir.






Yorum yazın