Londra Antlaşması (30 Mayıs 1913): I. Balkan Savaşı’nı Bitiren Antlaşma

Londra Antlaşması, 30 Mayıs 1913‘te I. Balkan Savaşı‘nın sonunda Osmanlı Devleti ile Balkan Birliği devletleri (Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ) arasında imzalanan barış antlaşmasıdır. Osmanlı Devleti bu antlaşmayla Rumeli’deki topraklarının neredeyse tamamını kaybetmiştir.

Antlaşmanın Arka Planı

Balkan Birliği’nin Kurulması

Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp Savaşı (1911–1912) ile İtalya’ya karşı meşgul olmasından yararlanan Balkan devletleri, Rusya’nın desteğiyle aralarında ittifak kurdu. Amaç, Osmanlı’nın Balkanlardaki topraklarını paylaşmaktı.

I. Balkan Savaşı (Ekim 1912 – Mayıs 1913)

• Savaş, Ekim 1912’de Karadağ’ın Osmanlı’ya savaş ilan etmesiyle başladı.
• Osmanlı orduları birçok cephede ağır yenilgiler aldı.
• Selanik, Yunan ordusu tarafından ele geçirildi.
• Bulgar ordusu İstanbul’a yaklaşarak Çatalca hatlarına kadar ilerledi.
• Uzun süre direnen Edirne, Mart 1913’te Bulgar ve Sırp kuvvetlerine teslim oldu.
• Savaş sürecinde Osmanlı’da Bab-ı Ali Baskını (Ocak 1913) ile hükümet değişti.

Antlaşmanın Maddeleri

• Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki sınırı, Karadeniz kıyısındaki Midye ile Ege kıyısındaki Enez arasında çizilen hat olarak belirlendi.
• Bu hattın batısında kalan Osmanlı toprakları Balkan devletlerine bırakıldı. Edirne de Osmanlı sınırları dışında kaldı.
• Girit üzerindeki haklardan Osmanlı Devleti vazgeçti.
• Arnavutluk‘un geleceği ve sınırlarının belirlenmesi büyük devletlere bırakıldı. Arnavutluk bağımsız bir devlet olarak tanındı.
• Ege adalarının durumu hakkında karar yetkisi büyük devletlere bırakıldı.
• Toprak paylaşımına ilişkin ayrıntılar Balkan devletleri arasında sonradan çözümlenecekti.

Antlaşmanın Sonuçları

• Osmanlı Devleti, yüzyıllardır elinde tuttuğu Makedonya, Batı Trakya ve Arnavutluk gibi Rumeli topraklarını kaybetti.
• Rumeli’den Anadolu’ya büyük bir göç dalgası başladı. Yüz binlerce Müslüman ağır koşullarda yurdunu terk etmek zorunda kaldı.
• Bu yenilgi Osmanlı kamuoyunda büyük bir travmaya yol açtı ve ordunun ıslahı, Türk milliyetçiliğinin güçlenmesi gibi gelişmeleri hızlandırdı.
• Kaybedilen toprakların paylaşımı Balkan devletleri arasında derin anlaşmazlıklara neden oldu.

II. Balkan Savaşı ve Edirne’nin Geri Alınması

Londra Antlaşması’ndan yalnızca bir ay sonra, Makedonya’nın paylaşımında anlaşamayan Balkan devletleri birbirleriyle savaşa tutuştu:

• Haziran 1913‘te Bulgaristan, Sırbistan ve Yunanistan’a saldırdı.
• Romanya ve Karadağ da Bulgaristan’a karşı savaşa katıldı.
• Osmanlı Devleti bu durumdan yararlanarak harekete geçti ve Temmuz 1913‘te Edirne ile Kırklareli‘yi geri aldı. Edirne’ye ilk giren birlikler arasında Kurmay Binbaşı Enver Bey’in komutasındaki kuvvetler vardı.

II. Balkan Savaşı; Bulgaristan ile Bükreş Antlaşması (10 Ağustos 1913), Osmanlı ile Bulgaristan arasında İstanbul Antlaşması (29 Eylül 1913) ve Yunanistan ile Atina Antlaşması (Kasım 1913) ile sona erdi. İstanbul Antlaşması ile Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı’da kaldı; bugünkü Türkiye’nin Trakya sınırının temeli bu dönemde şekillendi.

Karıştırılmamalı: 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi

1913 Londra Antlaşması, 13 Temmuz 1841‘de imzalanan ve İstanbul ile Çanakkale boğazlarının barış zamanında yabancı savaş gemilerine kapalı tutulmasını düzenleyen Londra Boğazlar Sözleşmesi ile karıştırılmamalıdır.

Balkan Savaşları Kronolojisi