Karl August Folkers (1906–1997), ABD’li organik kimyacı ve biyokimyacıdır. B12 vitamininin saf olarak elde edilmesi başta olmak üzere vitaminler, antibiyotikler ve biyokimyasal bileşikler üzerine yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en üretken ilaç kimyacılarından biri kabul edilir. Hayatının son dönemini koenzim Q10 araştırmalarına adamıştır.
Kısa Biyografi
- Doğum: 1 Eylül 1906, Decatur, Illinois, ABD
- Ölüm: 7 Aralık 1997, ABD
- Eğitim: Illinois Üniversitesi (lisans), Wisconsin Üniversitesi (doktora, 1931)
- Çalıştığı kurumlar: Yale Üniversitesi, Merck & Co., Stanford Araştırma Enstitüsü, Texas Üniversitesi (Austin)
Merck Yılları
Folkers, 1934’te ilaç şirketi Merck‘in araştırma laboratuvarlarına katıldı ve uzun yıllar burada çalışarak araştırma direktörlüğüne kadar yükseldi. Bu dönemde yaptığı çalışmalar, pek çok önemli ilacın geliştirilmesine katkı sağladı.
İlk Çalışmaları
Kariyerinin başlarında alkaloitler üzerine çalıştı. Bitkisel kaynaklı eritrina alkaloitleri ve curare gibi kas gevşetici etkili maddelerin kimyasal yapıları üzerine araştırmalar yaptı.
B Vitaminleri
Folkers ve ekibi, B grubu vitaminlerinden bazılarının yapısını aydınlatma ve sentezleme çalışmalarında önemli rol oynadı. B6 vitamini (piridoksin) ve pantotenik asit gibi vitaminlerin sentezine katkı sağladılar.
B12 Vitamininin Keşfi
- 1920’lerde, pernisiyöz anemi (öldürücü kansızlık) hastalarının karaciğer yiyerek iyileştiği keşfedilmişti. Ancak karaciğerdeki etkili maddenin ne olduğu bilinmiyordu.
- Folkers’ın ekibi yıllar süren çalışmaların ardından 1948‘de bu maddeyi kırmızı renkli kristaller halinde saf olarak elde etti ve B12 vitamini olarak tanımladı.
- Aynı dönemde İngiltere’de Alexander Todd ve Lester Smith’in çalışmalarıyla da B12 vitamini bağımsız olarak izole edildi.
- Bu keşif, pernisiyöz aneminin saf B12 ile etkili biçimde tedavi edilmesinin yolunu açtı.
B12 vitamininin karmaşık üç boyutlu yapısı daha sonra Dorothy Hodgkin tarafından X-ışını kristalografisiyle belirlenmiştir.
Antibiyotikler
Folkers’ın ekibi, tüberküloz tedavisinde devrim yaratan streptomisin ve bu gruptaki diğer antibiyotiklerin kimyasal yapılarının aydınlatılması çalışmalarına katkıda bulundu.
Mevalonik Asit
1956’da Folkers’ın ekibi, mevalonik asidi keşfetti. Bu molekül; kolesterol, steroid hormonlar, karotenoitler ve terpenler gibi pek çok hayati bileşiğin vücutta üretildiği yolun temel ara ürünüdür. Bu buluş, sonraki yıllarda kolesterol düşürücü statin grubu ilaçların çalışma mekanizmasının anlaşılmasına da zemin hazırladı.
Koenzim Q10 Çalışmaları
- 1958’de Folkers ve ekibi, hücrelerin enerji üretiminde görev alan koenzim Q10‘un kimyasal yapısını belirledi.
- Stanford Araştırma Enstitüsü başkanlığı (1963–1968) ve ardından Texas Üniversitesi’ndeki çalışmalarında koenzim Q10’un kalp hastalıkları ve diğer durumlarla ilişkisini araştırdı.
- Bu araştırmalar koenzim Q10’a bilimsel ve ticari ilginin artmasında etkili oldu. Koenzim Q10’un klinik kullanımına ilişkin pek çok konu günümüzde hâlâ araştırılmaktadır.
Diğer Çalışmaları
Folkers, hipotalamus hormonları, biyotin ve çeşitli peptitler üzerine de araştırmalar yaptı. Kariyeri boyunca yüzlerce bilimsel makale yayımladı ve çok sayıda patent aldı.
Ödülleri
- Priestley Madalyası (1986): Amerikan Kimya Derneği’nin en prestijli ödülü
- Perkin Madalyası (1960)
- ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliği
- Ulusal Bilim Madalyası (1990)
Yorum yazın