Çin satrancı ya da Çince adıyla Xiangqi (象棋, “fil oyunu” ya da “figürlerin oyunu”), iki kişiyle oynanan ve Çin’de en yaygın oynanan strateji oyunlarından biridir. Batı satrancıyla aynı kökten geldiği düşünülse de tahtası, taşları ve kuralları belirgin şekilde farklıdır. Çin başta olmak üzere Tayvan, Hong Kong, Vietnam ve dünya genelindeki Çin toplulukları arasında milyonlarca oyuncusu vardır.
Tahta
- Tahta 9 dikey ve 10 yatay çizgiden oluşur.
- Taşlar karelerin içine değil, çizgilerin kesişme noktalarına yerleştirilir. Toplam 90 nokta vardır.
- Tahtanın ortasında iki tarafı ayıran “nehir” bulunur. Nehir, geleneksel olarak Sarı Irmak’ı temsil eder.
- Her iki tarafta, çapraz çizgilerle işaretlenmiş 3×3 noktalık bir “saray” vardır.
Taşlar
Taşlar düz ve yuvarlaktır; neyi temsil ettikleri üzerlerine yazılan Çince karakterlerle gösterilir. Taraflar genellikle kırmızı ve siyah renktedir. Her oyuncunun 16 taşı vardır:
| Taş | Adet | Batı satrancındaki yakın karşılığı |
|---|---|---|
| General (Şah) | 1 | Şah |
| Danışman (Muhafız) | 2 | Karşılığı yok |
| Fil | 2 | Fil (farklı hareket) |
| At | 2 | At (farklı kural) |
| Savaş Arabası | 2 | Kale |
| Top | 2 | Karşılığı yok |
| Asker | 5 | Piyon |
Taşlar Nasıl Hareket Eder?
General
Sarayın dışına çıkamaz. Yatay veya dikey olarak bir nokta ilerler. İki general aynı dikey çizgide, arada hiçbir taş olmadan karşı karşıya gelemez (“uçan general” kuralı).
Danışman
Sarayın içinde kalır ve saray içindeki çapraz çizgiler boyunca bir nokta hareket eder.
Fil
Çapraz olarak tam iki nokta hareket eder. Nehri geçemez, yani yalnızca kendi yarı sahasında savunma yapar. Hareket yolunun ortasındaki noktada bir taş varsa o hamleyi yapamaz.
At
Batı satrancındaki at gibi “L” şeklinde hareket eder: önce bir nokta düz, sonra bir nokta çapraz. Ancak önündeki ilk nokta doluysa o yönde hareket edemez (atın bacağının engellenmesi).
Savaş Arabası
Batı satrancındaki kale gibi, önü açık olduğu sürece yatay ya da dikey olarak istediği kadar ilerler. Oyunun en güçlü taşıdır.
Top
Hareket ederken savaş arabası gibi düz ilerler. Ancak taş alırken kendisi ile alacağı taş arasında tam bir taşın (kendi veya rakip taşı) üzerinden atlaması gerekir.
Asker
Nehri geçmeden önce yalnızca bir nokta ileri gidebilir. Nehri geçtikten sonra ileri veya yanlara birer nokta gidebilir. Geri gidemez ve terfi etmez.
Oyunun Amacı
Amaç, rakibin generalini mat etmektir. Yani general tehdit altındayken tehditten kurtulmasının hiçbir yolu kalmamasıdır. Batı satrancından farklı olarak Xiangqi’de pat durumu, yani hamle yapamayan tarafın durumu genellikle o tarafın yenilgisi sayılır.
Oyuna geleneksel olarak kırmızı taraf başlar.
Batı Satrancıyla Başlıca Farklar
- Taşlar karelerde değil, çizgi kesişimlerinde durur.
- Tahtada nehir ve saray bölgeleri vardır.
- Vezir yoktur; bunun yerine top ve danışman taşları vardır.
- Piyonların (askerlerin) çift adım, çapraz alma ve terfi kuralları yoktur.
- Rok hamlesi yoktur.
- Generallerin karşı karşıya gelmesi yasaktır.
Tarihçe
Satranç ailesi oyunlarının Hindistan’daki çaturanga oyunundan köken aldığı yaygın bir görüştür. Xiangqi’nin bugünkü biçimine Çin’de, özellikle Song Hanedanı döneminde (960–1279) ulaştığı kabul edilir. Taşların düz ve yazılı olması ile çizgi kesişimlerinde oynanması, Çin’in bir diğer köklü oyunu olan Go‘yu hatırlatır.
Yeni Başlayanlar İçin İpuçları
- Savaş arabalarınızı erken aşamada açık hatlara çıkarın.
- Toplarınızı atlayacağı taş olacak şekilde konumlandırın.
- Atlarınızın önünü tıkamamaya dikkat edin.
- Danışman ve fillerinizle generalinizi korumayı ihmal etmeyin.
- Nehri geçen askerlerin yan hareket yeteneğini saldırıda kullanın.
Yorum yazın