Turnike, kol veya bacağa sarılarak o bölgedeki kan akışını azaltmak ya da durdurmak amacıyla kullanılan bant veya araçtır. Sağlıkta iki farklı amaçla kullanılır: damar yolu açma ve kan almayı kolaylaştırmak için hafif sıkılıkta uygulanan turnike ve hayatı tehdit eden ciddi kanamaları durdurmak için sıkı şekilde uygulanan acil turnike.
1. Kan Almada ve Damar Yolu Açmada Turnike
Hastanelerde ve laboratuvarlarda kullanılan lastik veya elastik bantlardır.
- Genellikle işlem yapılacak bölgenin birkaç santimetre üzerine, koldan bağlanır.
- Toplardamarlardaki kanın kalbe dönüşünü geçici olarak yavaşlatacak, ancak atardamar akışını kesmeyecek sıkılıkta uygulanır.
- Bu sayede toplardamarlar şişer, belirginleşir ve iğneyle girmek kolaylaşır.
- Kısa süreli olmalıdır. Uzun süre bağlı kalması kan tahlili sonuçlarını etkileyebilir ve rahatsızlık yaratır. Kan akışı başladıktan sonra genellikle gevşetilir.
2. İlk Yardımda Turnike
Turnike, kol veya bacaktaki, doğrudan baskıyla durdurulamayan, hayatı tehdit eden şiddetli kanamalarda başvurulan bir yöntemdir. Fışkıran ya da hızla akan, yaralının kısa sürede ciddi kan kaybetmesine yol açabilecek kanamalar buna örnektir. Uzuv kopmaları da bu duruma dahildir.
Önce Ne Yapılmalı?
- 112’yi arayın veya çevrenizden birinin aramasını sağlayın.
- Kendi güvenliğinizi sağlayın, mümkünse eldiven kullanın.
- Kanayan yere temiz bir bez veya gazlı bezle doğrudan ve güçlü baskı uygulayın. Kanamaların çoğu bu yöntemle kontrol altına alınabilir.
- Doğrudan baskıya rağmen şiddetli kanama durmuyorsa turnike düşünülür.
Turnike Nasıl Uygulanır?
- Mümkünse ticari olarak üretilmiş, sıkıştırma çubuğu olan standart turnike kullanılmalıdır.
- Turnike, yaranın 5–8 cm kadar üzerine, kalbe daha yakın tarafa, eklem üzerine gelmeyecek şekilde yerleştirilir. Yaranın yeri net değilse uzvun mümkün olan en üst kısmına uygulanır.
- Kanama duruncaya kadar sıkılır. Yetersiz sıkılmış turnike, toplardamar dönüşünü engelleyip atardamar kanamasını sürdürdüğü için kanamayı artırabilir.
- Uygulama saati not edilmeli, mümkünse yaralının alnına veya turnikenin üzerine yazılmalıdır.
- Turnike bir kez uygulandıktan sonra sağlık ekibi gelene kadar gevşetilmemeli ve çıkarılmamalıdır.
Doğaçlama Turnike
Standart turnike yoksa en az 3–4 cm genişliğinde bir bez, kravat veya üçgen sargı bezi uzvun etrafına sarılır, düğüm üzerine sağlam bir çubuk yerleştirilerek çevrilir ve kanama durunca çubuk sabitlenir. İnce ip, tel veya kablo gibi dar malzemeler dokuya ciddi zarar verebileceği için kullanılmamalıdır.
Turnike Kullanımının Riskleri
- Uzun süre kalması sinir, kas ve damarlarda hasara yol açabilir.
- Gereksiz yere uygulanması, basit baskıyla durdurulabilecek bir kanamada uzvu riske sokar.
- Bu nedenle turnike, yalnızca gerçekten hayati tehlike oluşturan kanamalarda ve son çare olarak kullanılmalıdır.
Neden İlk Yardım Eğitimi Önemli?
Şiddetli kanamalar dakikalar içinde hayati tehlike oluşturabilir. Doğru kanama kontrolü ve turnike uygulaması en iyi uygulamalı eğitimle öğrenilir. Sağlık Bakanlığı onaylı ilk yardım kurslarına katılmak, acil durumlarda bir hayat kurtarmanızı sağlayabilir.
Yorum yazın