Rusya 18. yüzyılda Karadeniz’in kuzey kıyılarını ele geçirince,. Osmanlı yönetimi 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rus ticaret gemilerine Boğazlar’dan serbest geçiş hakkı tanıdı. 23 Aralık 1798 ve 24 Eylül 1805 Osmanlı-Rus ittifak antlaşmalan ile Karadeniz bütün yabancı devletlerin savaş gemilerine kapatıldı ve Rus savaş gemilerine Boğazlar’dan serbest geçiş hakkı verildi. Yabancı savaş gemilerinin Karadeniz’e zorla girmek istemeleri durumunda da Osmanlı ve Rus donanmalarının birlikte karşı koymalan hükme bağlandı. Antlaşma 1807 Osmanlı-Rus Savaşı .ile yürürlükten kalktı ve Osmanlı Devleti Ingiltere ile imzaladığı Kala-i Sultaniye (Çanakkale) Arıtlaşması (5 Ocak 1809) ile Boğazları yabancı savaş gemilerine kapalı tutmayı taahhüt etti. 1829 Edirne Antlaşması ile Rusya Boğazlar’dan ticaret gemilerini geçirme hakkını yeniden elde etti; ayrıca Osmanlı Devleti Boğazlar’ı, barış içinde bulunduğu bütün devletlerin ticaret gemilerine açtı.

1833’te II. Mahmud Mısır sorununda aldığı yardım karşılığında Hürıkar Iskelesi Antlaşması’nı imzalayarak Boğazlar’ı Rusya lehine yabancı savaş gemilerine kapatmayı kabul etti. Bu antlaşma, bütün büyük Avrupa devletlerinin Boğazlar’ın . barış döneminde Osmanlı olmayan tüm savaş gemilerine kapalı tutulması kuralını benimsediği 15 Temmuz 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile iptal edildi. Buna karşırı Osmanlı Devleti’nin müttefiki olan Ingiltere ve Fransa, Kırım Savaşı (1853-55) sırasında Rusya’ya saldırmak üzere donanmalannı Boğazlardan geçirdiler. Londra Boğazlar Sözleşmesi, bütün savaş gemilerinin Boğazlardan serbestçe geçişine izin veren Lozan Boğazlar Sözleşmesi (24 Temmuz 1923) tarafından değiştirilineeye değin yürürlükte kaldı. Dünya Savaşı’nın sonunda imzalanan Mondros Mütarekesi’nden (30 Ekim 1918) sonra Boğazlar’ın egemenliği fiilen Osmanlı Devleti’nin elinden çıktı ve bütünüyle İtilaf Devletleri’nin eline geçti.

Lozan Antiaşması’yla birlikte. aynı anda imzalanan Boğazlar Rejimine Ilişkin Sözleşme ile (bak. Lozan Boğazlar Sözleşmesi) Boğazlar askerden arındırıldı ve savaş gemilerinin geçişi herhangi bir izne bağlı olmaksızın tamamen serbest bırakıldı. Barış döneminde yabancı ticaret gemilerine geçiş serbestliği tanındı. Bir savaş döneminde Türkiye’nin tarafsız olması halinde gene barış dönemindeki kurallar geçerli sayıldı. Türkiye’nin taraf olduğu bir savaş halinde tarafsız gemilerin düşmana yardım etmemek koşuluyla Boğazlar’dan serbestçe geçmesi hükme bağlandı. Türk hükümeti Lozan Boğazlar Sözleşmesi’nin Türkiye’nin egemenlik haklarını kısıtlayan hükümler taşıması nedeniyle Boğazlar rejiminin statüsünde ilk kez 1933 Londra Silahsızlanma Konferansı’nda dile getirilen bir değişiklik talebinde bulundu.  İtalya dışında Lozan Boğazlar Sözleşmesi’ni imzalayan devletlerin katıldığı Montreux Konferansı sonunda Boğazlar’ı tahkim etme konusunda Türkiye’ye tam yetki veren ve Karadeniz’de kıyısı bulunmayan devletlerin savaş gemilerinin geçişini kısıtlayan Montreux Sözleşmesi imzalandı (20 Temmuz 1936).

1945’te Boğazlar Sorunu Yalta ve Potsdam konferansıarında Müttefikler arasında ele alındı, ancak somut bir anlaşmaya varılamadı. II. Dünya Savaşı’nın sona ermesi ile birlikte, Boğazlar Sorunu yeniden uluslararası politika gündemine geldi. Sovyetler Birliği, savaştan sonra siyasal ve askeri dengelerin büyük ölçüde değiştiğini, bu nedenle Boğazlar rejiminde de yeni koşullara uygun bazı değişiklikler yapılması gerektiğini savundu. II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye’nin Montreux Sözleşmesi’ne uymadığını öne sürerek kendi güvenliğinin sağlanması için Boğazlar’ın Karadeniz’de kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerine kapatılmasını, Karadeniz’de kıyı sı olan devletlerin savaş gemilerine ise her zaman açık olmasını talep etti. Ayrıca Boğazlar’dan geçiş rejiminin yalnızca Türkiye ile Karadeniz’de kıyısı olan devletler arasında düzenlenmesi gerektiğini savundu. Ote yandan, Sovyetler Birliği düşmanca amaçlarla kullanılmasını engellemek için Boğazlar’ın Türkiye ile Sovyetler Birliği tarafından ortak savunulmasını da talep etti ve bu taleplerini 7 Ağustos 1946 ve 24 Eylül 1946 tarihli iki notayla Türk hükümetine bildirdi. ABD ve Ingiltere Boğazlar rejimi hakkında yeni bir düzenleme yapılmasına ilke olarak karşı değillerdi ve bu konuda Sovyet önerisini kabul ediyorlardı. Ama Batılı ülkeler Boğazlar rejiminin Montreux Sözleşmesi’nin kuralları içinde, uluslararası bir toplantıda görüşülmesi gerektiğini savundular ve Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında ikili görüşmeler yapıhnasını kabul etmediler.

Türkiye de Sovyetler Birliği’ne 22 Ağustos 1946 ve 18 Ekim 1946 tarihlerinde verdiği notalarda, Boğazlar rejiminde yapılacak bir değişikliği ilke olarak kabul ediyor, ama bunun ikili görüşmeler yoluyla değil de, uluslararası bir toplantıda ele alınması gerektiğini belirtiyordu. Bu notalarda ayrıca, Boğazlar konusunda ortak savunma talebinin kesinlikle kabul edilmeyeceği açıklanıyordu. Bu sırada meydana gelen önemli siyasal ve askeri gelişmeler, Boğazlar rejiminin yeniden değiştirilmesi konusunda bir uluslararası konferans toplanması girişimini sonuçsuz bıraktı. Dolayısıyla Boğazlar rejiminde bir değişiklik ohnadı ve Montreux Sözleşmesi günümüze değin feshedilmeden yürürlükte kaldı.

<p>The post Boğazlar Sorunu first appeared on BilgimNette.</p>

İzmit Körfezi, Anadolu’nun kuzeyindeki kırik (fay) sisteminin üzerinde yer alır. Kuzey ve güney kenarlarını çevreleyen genç kırıklar körfezi n oluşumunun ve biçimlenişinin tektonik olaylara bağlı olduğunu ortaya koymaktadır.
Marmara Denizindeki doğu-batı doğrultulu çukurlukların devamı olan İzmit Körfezinin ağız kesiminde derinlik 277 m’dir. 200 m eşderinlik çizgisi (izobat) körfezin ağız kesiminden içeriye doğru fazla girmez. 100 m eşderinlik çizgisi ise Darıca ve Eskihisar açıklarına kadar sokulur. Bunun doğusunda 100 m eşderinlik çizgisinin çevirdiği elips biçimli başka bir alan daha vardır. Dil Burnunun doğusundan Yarımca açıklarına kadar uzanan bu alanın içinde 200 m eşderinlik çizgisinin çevrelediği iki göbek bulunur. Bu göbeklerin içlerinde her pirinin derinliği 204 m olan iki çukur vardır. İzmit Körfezinin en derin noktaları olan bu çukurlar Ulaşlı’nın kuzeyindedir. Değirmendere’nin doğusunda kalan kesimler, İzmit körfezinin en sığ alanlarıdır. Bu alanları sınırlayan 50 m eşderinlik çizgisi, Değirmendere’nin doğusunda kapanır. İç kesimde derinlik, güney kıyı yakınında en çok 38 m’dir.

İzmit Körfezinin kuzeyi Kocaeli Platosuyla Karadeniz’den ayrılır. Uzerinde alçak tepeler yükselen bu plato ile körfez arasında dar bir kıyı şeridi uzanır. Bu kıyı, Yelkenkaya Feneri burnundan doğuda Şirinyalı’ya kadar falezli yüksek kıyı biçimindedir. Bu kesimin doğusunda İzmit Körfezine kuzeyden dökülen akarsuların en büyüğü olan Dil (Tavşanlı) Deresinin taşıdığı molozlarla oluşan ve güneye doğru biraz uzayarı küçük bir del ta yer alır. Şirinyalı ile İzmit arasında alüvyal birikinti alanlarından oluşan alçak kıyılar uzanır. Yarımca ile Tütünçiftlik arasıpdaki kesiminde bir lagün vardır.
İzmit Körfezini güneyden çevreleyen Samanlı Dağları ile körfez arasında dar bir kıyı şeridi uzanır. Kıyı şeridinin batı kesiminde Laledere ve Hersek deltaları yer alır. Bunlardan Hersek Deltası, Samanlı Dağlarından kaynaklanan Yalakdere’nin taşıdığı alüvyonlarla oluşmuştur. Deltanın doğu kenarında Hersek Gölü adıyla anılan küçük bir delta gölü vardır. Bu alçak, alüvyonlu alanın güney sınırını, belirgin bir diklik çizer.

Türkiye’nin en önemli ulaşım yollarının geçtiği, ayrıca çok sayıda sanayi tesisinin yer aldığı körfezin kuzey kıyısı konut ve fabrika alanlarıyla kaplandığından tarımsal etkinlik eski önemini yitirmiştir. Buna karşın kuzey rüzgarlarından korunaklı bu dar kıyı şeridinin bazı kesimlerinde hilla zeytinliklere, bağlara ve meyve bahçelerine rastlanmaktadır. Körfezin güney kıyılarında tarımsal üretim kuzey kıyıya göre daha yaygındır. Hersek Deltası gibi düz alanlarda tarla tarımı yapılır. Bu kesimde zeytinlikler, bağlar, meyve ve sebze bahçeleri geniş yer tutar.

Körfezin özellikle kuzey kıyısı, Darıca-Gebze-Hereke-Yarımca-Derince-İzmit boyunca sanayi tesisleri ve bu tesislerin çevresinde gelişen yerleşmelerle kaplıdır. Güney kıyıdaki en önemli sanayi kuruluşu, Gölcük’teki askeri tesislerdir.

İstanbul’u Türkiye’nin çeşitli kesimleriyle Ortadoğu’ya bağlayan kara ve demir yolları körfezin “uzey kıyılarını izler. İzmir ile Bursa’yı İstanbul’a bağlayan karayolu da körfeziri güney ve doğu kıyılarını izleyerek İzmit’te E-5 Karayolu’yla birleşir. Körfezin bitim yeri, dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı iyi korunduğundan Antik Çağdan beri tersanelerin kurulduğu ve savaş filolarının üslendiği bir iç liman konumundadır. Körfez aynı zamanda, kıyı yolunu izlemek istemeyenıerin çeşitli iskeleler arasında sefer yapan araba vapurlarıyla karşıdan karşıya geçtikleri bir suyoludur.

Körfez, hızla gelişen sanayileşmeye koşut olarak kıyılarında kurulan sanayi tesislerinin atıklarıyla Türkiye’de en yoğun biçimde kirlenen deniz parçasıdır. Eskiden çeşitli balıkların yumurtalarını bıraktıkları ve kıyısında balıkçı köyleri olan körfezin iç kesiminde artık balık yaşarnamaktadır. Sanayi kuruluşlarına arıtma tesisi kurdurma gibi önlemlere karşın, suları zehirli atıklarla doymuş olan körfezin bu kesimine rastlantıyla giren balık sürülerinin ölüleri zaman zaman deniz yüzeyini kaplamaktadır.

<p>The post İzmit Körfezi first appeared on BilgimNette.</p>