Kökeni ve Yayılışı Şekli: Türkmenistan ‘daki Annau kazılarına göre M.Ö. 8000 yıllarından beri bilinen bir bitkidir. M.Ö. 3500-3000 yıllarında, eski Mezopotamya ve Mısır halkının arpayı yetiştirdiğine ait kayıtlar mevcuttur. Anadolu’da çok eski bir geçmişi olan arpa, Ege’den Kaliforniya’ya ve İngiltere’ye götürülmüştür. Bugün, dünyanın bir çok ülkesinde olduğu gibi ülkemizde de geniş alanlarda tarımı yapılmaktadır.

Bitkinin Özellikleri: Bir yıllık, 150 cm kadar boylanan, dik gelişen, otsu bir bitkidir. Sapın içi boştur, Yaprak, uzun, ince ve mızrak şeklindedir.
Çiçek, başak ekseninde 3 ‘erli haldedir. Her üç çiçek (başakçık) tohum bağlarsa 6 sıralı, yalnız ortadaki çiçek tohum bağlarsa 2 sıralı olarak tanımlanır. Başakçıklar, sık veya seyrek sıralıdır. Tane kavuzları, kılçıklı veya kılçıksız olabilir. Kılçık uzun veya kısa olabilir. Tane, karyopsis ile ona dıştan yapışık bulunan iç kavuz, kapçık ve başakçık ekseni kalıntısından oluşur. Tane, 8-12 mm uzunluk, 3-4 mm genişlik ve 2-3 mm kalınlıktadır. 1000 tane ağırlığı 30-60 g, tane rengi beyaz, çakır, siyah veya morumsu kahverengindedir .

İçerikleri: Tane, nişastaca zengindir (%55-65). %9-10 ham protein, % 1 0-14 nem, %3-4 ham selüloz, %2.1 ham yağ, %2.2 kül içerir.

Kullanım Önerileri: Tanelerinden ekmek yapımında ve hayvan yemi olarak faydalanılır. Bazı yörelerde taneler kavrulup öğütüldükten sonra kahveye ilave edilir.

İnfüsyon şeklinde hazırlanan çayı, iyi bir yumuşatıcıdır. Boğaz ve yarım baş ağrılarını dindirir. İdrar söktürür ve böbrekteki kum ve taşların düşürülmesinde yararlanılır. İdrar yolları, mesane ve dil iltihaplarını kurutur. Prostat büyümesini önler, sinirsel kaynaklı kusmaları durdurur.

Haricen ise mayasıl ve temriye tedavisinde istifade edilir.

Tane, malt elde edilmesinde kullanılır. Malt şurubu, şekerleme, dokuma endüstrisi ve ekmekçilikte değerlendirilir. Maltlı süt, alkol, sirke ve maya yapımında kullanılır. Çimlendirilen tanelerinden elde edilen malt, yüksek oranda karbonhidrat ve enzim içermekte olup hastalıktan sonra nekahet döneminde alınması-yenmesi ile vücuda kuvvet verir.

Arpa unundan hazırlanan bulamaç, kalbi güçlendirir. Arpa suyu ise, öksürüğe ve boğaz sertliğine iyi gelir. İdrarı söktürür, dışkılamayı kolaylaştırır, mideyi temizler, susuzluğu önler, harareti söndürür, vücudu hafifletir ve dinlendirir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir tedavi önerisi değildir. Bitkisel ürünleri sağlık amacıyla kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışınız.

Arpa yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Kökeni ve Yayılışı Şekli: Anasonun anavatanının neresi olduğu kesin olarak bilinmemekle beraber; Türkiye, Ege adaları, Suriye, Kıbrıs, Mısır ve Yunanistan olabileceği tahmin edilmektedir. Bugün en çok anason üreten ülkeler arasında İspanya, Balkan ülkeleri, Güney Rusya ve Türkiye bulunmaktadır. Anason, çok eski zamanlardan beri bilinen ve ağrı dindirici, ısıtıcı, solunumu kolaylaştırıcı özellikleri dolayısıyla da tarımı yapılan bir kültür bitkisidir.

Bitkinin Özellikleri: 30-60 cm boyunda, bir yıllık otsu bir bitkidir. İğ gibi ince nazik kökleri ile toprak üstünde dik duran ve üzeri kısa tüylerle örtülmüş bir gövdesi vardır. Alt yaprakları iri dişli, küçük böbrek şekilli veya kalpvaridir. Gövdenin orta kısmındaki yapraklar üç bölümlü, tabanı ray şekillidir. Bitkinin üst kısmındaki yapraklar ise uzun kınlı, 3-5 parmakvari bölümlü ve sapsızdır. Gövdenin uç kısmında bulunan tüm yapraklar sapsızdır.
Çiçekleri küçük, beyaz renkli ve bir sap üzerinde toplanmıştır. Meyveleri sarımtırak-beyaz, yumurta şekillidir. Temmuz ayında çiçek açar ve meyvesi Ağustos ayında olgunlaşır.

İçerikleri: Meyvelerindeki en önemli etken madde, uçucu yağıdır (%1.5-3.5). Uçucu yağın terkibinde; %80-90 oranında anethol bulunur. Anethol’den başka %10 kadar metilkavikol, anis aldehyde ve paramethoyphenyl aceton; meyvesinde ise %10-20 oranında sabit yağ vardır. Bitkide çok sayıda mineral de mevcuttur. 100 g’ında bulunan minerallerden bazıları Ca, (13.6 mg), Fe (0.8 mg), Mg (3.6 mg), P (9.3 mg), K (30.3 mg), Na (0.4 mg) ile eseri miktarlarda Zn, Cu, Mn, Se ‘dir. Ayrıca, vitaminlerden C vitamini (0.4 mg), tiamin (0.01 mg), riboflavin (0.01 mg), niasin (0.1 mg), pantatonik asit (0.02 mg), B6 vitamin (0.01 mg), Avitamini (6.5 mg) ve E vitamini (0.02 mg) vardır. Toplam yağ asitleri ise 0.01 mg’dır.

Kullanım Önerileri: İlaç maksadıyla, tam olgunlaşmamış meyvelerinden ve yapraklarından istifade edilir. Meyveleri hoş kokuludur. Antiseptik, antispazmodik, expektorant, sitimülant (uyarıcı), karın ağrılarını kesici, mideyi rahatlatıcı, anne sütünün artırıcı, bronşite karşı koruyucu, idrar söktürücü özelliklerinden yararlanılır.

İçerdiği uçucu yağından dolayı dahilen kullanılır. Hazırlanan infüsyon çayı; midevidir, iştahı açar, hazmı kolaylaştırır, sindirim sistemini uyarır, mide bulantısını keser (hamilelerin tiksinmesini önler), bağırsak kolitlerini öldürür, mide ve bağırsak gazını söktürür (Frenk kimyonu daha etkilidir), susuzluğu giderir, rahim, akciğer, dalak, mesane tıkanıklığını açar, göğsü yumuşatır, meniyi artırır, yeni bebekli annelerin sütünü artırır, yorgunluğu alır, sinir sistemine etki ederek vücudu rahatlatır-gevşetir, uyku vererek uykusuzluğu giderir, balgam söktürür, kramp çözer, kusmayı önler, adet kanını ve idrarı artırır, ishali keser, migren ve romatizma ağrılarını dinirdir. Tohumu yakılarak elde edilen tütsüsü, baş ağrısı ve baş dönmesini giderir, cinsel gücü artırır, cilde canlılık ve güzellik verir. çayı aynı zamanda, kan yapar, ağız kokusunu giderir, astım, bronşit ve nefes darlığında, öksürük ve kalp çarpıntısı rahatsızlıklarında rahatlama sağlar, yaşlılarda göğüs sarkınasım önler, genç kızların göğüslerinin büyümesini-irileşmesini sağlar, bronş it ve öksürüğe iyi gelir, kalp çarpıntısını giderir, kadınların beyaz akıntısını keser, kan dolaşımını düzenler, böbrek taşını düşürmeye yardımcı olur, sürekli içilmesi halinde kadınların hamile kalmasını sağlar. Hazmı kolaylaştırır. İştahsızlığı giderir. Çayın %1-2’lik infüsyonu, yetişkinler tarafından yemeklerden evvel birer bardak içilir. Bebeklere içirilecek çay, yemeklerden önce veya süte ilave edilerek verilmelidir.

Anason, yüksek dozda alındığında baş ağrısı, uykusuzluk, görme zorluğu yapar. Sürekli kullananlarda anisizm hastalığına sebep olur. çayı, bilhassa çocuklara uyku vermede, midede oluşan gazları gidermede çok faydalıdır (bebekler için bir çay kaşığı tohum bir bardak su). Yemeklerden önce veya süte katılarak bir kaç çay kasığı verilir. Büyükler, %1-2’lik çayından günde 2-3 bardak alabilir.

Çayına, karbonat ilave edilerek mide ekşimeleri giderilir. Uçucu yağı, vazelinle birlikte, bitlere karşı insektisit olarak kullanılır.

Anason + rezrene + frenk üzümü karışımına ait çay, iştahsızlığı önler, mide-bağırsak şişliğini giderir. Anason + ebegümeci + öksürükotu karışım çayı ise bronşiti önler.

Anason esansı, anason veya yıldız anasonu meyvelerinden elde edilen bir uçucu yağdır. Anason esansı, iyi bir sinir sistemi uyarıcısıdır. Bu nedenle bir çok ilacın terkibinde yer almaktadır. Esans çok yoğun olduğundan, bir kesme şeker üzerine 2-10 damla damlatılarak alınır. Yüksek dozları, önce hafif bir sarhoşluk verse de daha sonra derin bir uyku verir.

Anason yağı, meyveden su buharı yoluyla elde edilir. Renksiz, lekesiz, karakteristik kokuludur.

Hamur ürünlerinde (ekmek, kek, kurabiye, çörek, bisküvi vd.), bazı yemeklerde (kabak, patates, havuç vd.), şekerleme, çorba, meyve, sos, peynir, turşu ve baharat karışımlarında kullanılır. Taze yeşil yapraklarına, salata, et ve çorbalarda yer verilir. Gıda, eczacılık, kozmetik ve parftimeri sanayinde de kullanılır.

Modern tıpta, meyvesinin tozundan, dernleme ve uçucu yağından, göğüs eliksiri, benzoy tineturası terkibinden solunum yolları iltihabında, bronşitlerde yumuşatacı ve balgam söktürücü olarak kullanılır. Yağı, vomiting, seiuzires, pulmonary edema ve cildi nemlendirici özelliğinden haricerı faydalanılır.

Meyvelerinden hazırlanan preperatlar aynı zamanda kronik mide-bağırsak hastalıklarında ve midede hazım işlerini kolaylaştırıcı olarak istifade edilir.

Not: Nadir de olsa, deri, solunum yolları ve sindirim sisteminde alerjik etkiler gösterir. Hamileler ve adet gören kadınlar, bu dönemleri içerisinde kullanmazlar. Sürekli kullananlarda “anisizrn” hastalığına rastlanır. Yüksek dozda kullanımı, baş ağrısı, uykusuzluk, görme zorIuğu yapar.

Yanlış bir uygulama: Anadolu’da, bebeklerin karın ağrısı, hazıın bozukluğu, gaz çıkarma ve uykusuzluk sorunlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Uygulama, çayı içilerek olduğu gibi bir çıkın-torbanın içerisinde bebeğin baş ucuna konarak da yapılabilir. Bu tür uygulama, bebeğin sinir sistemi, beyin ve kas gelişimini olumsuz yönde etkilemektedir. Oysa bebeğin huzursuzluğuna katlanmak, ileride olabilecek zihinsel veya bedensel özürlü bir bebek sevmekten daha az bir olumsuzluktur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir tedavi önerisi değildir. Bitkisel ürünleri sağlık amacıyla kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışınız.

Anason (Anisum vulgare) yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Bitkinin Özellikleri: 100 cm kadar boylanabilen bir yıllık bir bitkidir. Yaprakları çıplak ve incedir. Gövde boğumludur. Gövdenin alt kısmındaki yapraklar lelekvari-kuş tüyünü andırır, üst kısmındakiler yuvarlak, tepe yapraklar ise uzuncadır. Çiçekleri açık sarı renkli, küçük ve süpürgevari çiçek grubunu oluşturur. Çiçek açma zamanında hasat edilir-toplanır, Meyvesi tohumcadır. Mayıs-Haziran aylarında çiçek açar, Haziran-Ağustos aylarında meyveleri olgunlaşır.

İçerikleri: Vitaminlerce zengindir. İnülin, saponirı, katran, sirke asidi, benzoi asidi vardır. Yapraklarında %160-240 mg C ve E vitaminleri, karotin, folik asit, alkaloitler, uçucu yağlar vb. vardır.

Kullanım Önerileri: Drog olarak yaprak ve gövdesinden istifade edilir. Çiçek açma zamanında hasat edilir. Halk tababetinde, siğilotundan demlenen çayı, idrar artırıcı, sakinleştirici olarak kullanıldığı gibi köklerinden hazırlanan çayından, iltihap kurutucu ve ağrı kesici olarak faydalanılır. Yapraklarından, infüsyon şeklinde demlenen çayı, sınka, rahit ve diğer avitaminozlarda, zayıflıkta, kansızlıkta içilir. Kökünde bulunan aportan adlı efir yağı, midede klorit asit miktarını artırır, pepsinin miktarını azaltarak kan devrini hızlandırır. Bu da, mide yaralarının erken iyileşmesini sağlar. Bu maksatla yemek aralarında olmak üzer günde 3 defa birer fincan içilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir tedavi önerisi değildir. Bitkisel ürünleri sağlık amacıyla kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışınız.

Adi Siğil Otu yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.

Anavatanı ve Yayılışı

• Şeftalinin binlerce yıl önce Çin‘de kültüre alındığı kabul edilir. Çin kültüründe şeftali uzun ömrün simgesidir.
• İpek Yolu ticaretiyle İran’a, oradan Anadolu’ya ve Akdeniz dünyasına yayıldı.
• Romalılar aracılığıyla Avrupa’ya ulaştı.
• 16. yüzyıldan itibaren Amerika kıtasına taşındı.

Günümüzde Çin, dünya şeftali üretiminde açık ara ilk sıradadır. İspanya, İtalya, Yunanistan ve Türkiye diğer önemli üreticilerdendir.

Ağacın Özellikleri

• Boyu: Genellikle 4–7 metre
• Yapraklar: Uzun, mızrak biçimli, kenarları ince dişli
• Çiçekler: İlkbaharda yapraklardan önce açan pembe çiçekler
• Meyve: Kadifemsi tüylü kabuk, sarı veya beyaz etli, ortasında sert ve buruşuk yüzeyli bir çekirdek
• Ömrü: Diğer meyve ağaçlarına göre kısadır; verimli ömrü genellikle 15–20 yıl civarındadır.

Şeftalinin Besin Değeri

Orta boy bir şeftali (yaklaşık 150 gram) yaklaşık 60 kalori içerir. Başlıca besin öğeleri şunlardır:

• Su: Meyvenin yaklaşık %85–90’ı sudur.
• Lif: Kabuğuyla birlikte yendiğinde iyi bir diyet lifi kaynağıdır.
• C vitamini
• A vitamini öncüsü (beta-karoten): Özellikle sarı etli çeşitlerde
• Potasyum
• E vitamini, niasin ve çeşitli antioksidan bileşikler (polifenoller)

Sağlıklı Beslenmedeki Yeri

• Düşük kalorili ve su oranı yüksek olduğu için dengeli beslenme programlarında tercih edilebilir.
• İçerdiği lif, bağırsak hareketlerinin düzenli olmasına katkı sağlar.
• Potasyum içeriği, sebze ve meyveden zengin bir beslenme düzeninin parçası olarak kalp-damar sağlığını destekler.
• Doğal şeker içerdiğinden, diyabeti olanlar porsiyon kontrolüne dikkat etmelidir.

Şeftali, sağlıklı beslenmenin bir parçasıdır; ancak herhangi bir hastalığın tedavisi yerine geçmez.

Türkiye’de Şeftali

• Türkiye’de şeftali üretiminin önemli bir bölümü Marmara ve Ege bölgelerinde yapılır.
• Bursa (özellikle İznik ve Mudanya çevresi), Çanakkale, Mersin, Denizli ve İzmir öne çıkan üretim alanlarıdır.
• Bursa şeftalisi ülke genelinde tanınır.

Şeftali ve Nektarin Farkı

Nektarin, ayrı bir tür değil, şeftalinin tüysüz kabuklu bir çeşididir. Tek bir gen farkı, kabuğun tüylü ya da pürüzsüz olmasını belirler. Nektarinler genellikle biraz daha sert etli ve daha belirgin aromalıdır.

Şeftali Çekirdeği Hakkında Uyarı

Şeftali çekirdeğinin içindeki tohum, badem gibi görünse de amigdalin adlı bir madde içerir. Amigdalin vücutta parçalandığında zehirli siyanür açığa çıkabilir. Bu nedenle şeftali çekirdeğinin içi yenmemeli, çocukların çekirdekleri kırıp yemesine izin verilmemelidir. İnternette “doğal kanser tedavisi” olarak tanıtılan amigdalin ürünlerinin etkisi kanıtlanmamıştır ve zehirlenme riski taşır.

Şeftali Nasıl Seçilir ve Saklanır?

1. Kokusuna bakın: Olgun şeftali belirgin ve tatlı kokar.
2. Hafifçe bastırın: Çok sert olmamalı, bastırınca hafifçe esnemelidir.
3. Rengine dikkat: Yeşil tonlar, erken toplandığını gösterebilir. Kırmızı renk her zaman olgunluğu göstermez; zemin rengi sarı veya kremsi olmalıdır.
4. Olgunlaştırma: Sert şeftaliler oda sıcaklığında birkaç gün bekletilerek yumuşatılabilir.
5. Saklama: Olgun şeftaliler buzdolabında birkaç gün saklanabilir. Yemeden önce oda sıcaklığına getirmek aromasını artırır.
6. Yıkama: Tüylü kabuk kalıntıları tutabileceğinden bol suyla iyice yıkanmalıdır.

Şeftali ile Yapılan Lezzetler

• Şeftali reçeli ve marmelatı
• Şeftali kompostosu
• Kurutulmuş şeftali
• Şeftalili tart, turta ve dondurmalar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir tedavi önerisi değildir. Bitkisel ürünleri sağlık amacıyla kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışınız.

Şeftali (Prunus persica): Özellikleri, Besin Değeri ve Yetiştirilmesi yazısı ilk olarak BilgimNette sitesinde yayınlandı.